Τι καινούργιο προστέθηκε στην ιστοσελίδα... | Χάρτης Ιστότοπου
Εκτύπωση Σελίδας Μείωση Γραμματοσειράς Αύξηση Γραμματοσειράς

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ π. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΟΜΑΝ ΣΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΜΕ ΘΕΜΑ «Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΜΕΣΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΠΕΙΡΑΣΜΟ ΤΗΣ ΑΥΤΟΠΡΟΒΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΜΕΜΨΙΑΣ»

 

Θα αρχίσω την εισήγησή μου με έναν λόγο από το Γεροντικό, του Αββά Ιωάννου, που λέει «Αφήσαμε το ελαφρύ φορτίο, δηλαδή το να μεμφόμαστε τον εαυτό μας, και κουβαλάμε το βαρύ, δηλαδή το να δικαιώνουμε τον εαυτό μας»

Συμμετέχω για δεύτερη φορά, με πολύ ενδιαφέρον, στο σημαντικό αυτό συνέδριο. Η τοποθέτησή μου απέναντι στο πολύ προκλητικό θέμα του συνεδρίου παραμένει επιφυλακτική ή, για την ακρίβεια, συνεχίζω την θεώρηση των πειρασμών και των κινδύνων που προϋποθέτει η χρήση των ψηφιακών μέσων στην Εκκλησία.

Στο 1ο Συνέδριο προσπάθησα μία νηπτική αξιολόγηση των ψηφιακών μέσων επικοινωνίας. Είχα ως αφετηρία τη διαπίστωση ότι το Διαδίκτυο είναι στην ουσία γέννημα κοσμικό, καθώς λειτουργεί με βάση κοσμικών αρχών, τρόπων και σκοπών – το εύκολο, το γρήγορο, το αποτελεσματικό, την εξωστρέφεια, το πολύ, το ευρύ, την πολυλογία, την πολυπλοκότητα κ.λπ. – ενώ η νηπτική και όλη η πνευματική παράδοση της Εκκλησίας μας επιδιώκουν, ακολουθούν και κηρύττουν την στενή οδό, το δύσκολο, το βραδύ, το λίγο, την εσωστρέφεια, την απλότητα, την σιωπή, την ησυχία κ.λπ. Προκύπτει επομένως μία ένταση, την οποία πρέπει να έχει υπ᾿ όψιν ο χρήστης, εάν θέλει να είναι πιστός στην χριστιανική και ευαγγελική προσέγγιση των πραγμάτων.

Αυτή τη φορά προτείνω μερικές σκέψεις πάνω στον πειρασμό της αυτοπροβολής. Ο πειρασμός της αυτοπροβολής υπήρχε πάντοτε στον αγώνα του ανθρώπου και του Χριστιανού. Στην εποχή μας όμως, χάρη στη νέα τεχνολογία επικοινωνίας, πολλαπλασιάζεται ανυπολόγιστα η δύναμή του. Ο ίδιος πειρασμός υπάρχει για κάθε χρήστη, επομένως και για τους εκκλησιαστικούς και χριστιανικούς φορείς. Η αυτοπροβολή δεν μπορεί (μας λένε οι Πατέρες) να αποφύγει την φιλαυτία και την αυτοδικαίωση, αλλά ούτε και την ανθρωπαρέσκεια, ούτε την υπερηφάνεια, ούτε την κενοδοξία. Το να παρουσιάσουμε στους ανθρώπους, στους συνανθρώπους μας, τα έργα μας, την σοφία μας, την επιστήμη μας, εν γένει τα καλά μας, ενέχει τον πειρασμό της αυτοδικαίωσης και των λοιπών.

Θα παρουσιάσω τον πειρασμό της αυτοπροβολής και πάλι από την προοπτική της νηπτικής παράδοσης – στην ουσία, από την προοπτική της Ορθοδόξου θεολογίας και ζωής, την οποία οι Πατέρες της ερήμου και οι νηπτικοί Πατέρες ενσαρκώνουν και εκφράζουν. Στον πειρασμό της αυτοπροβολής οι νηπτικοί Πατέρες αντιπαραθέτουν την αυτομεμψία. Αυτομεμψία είναι το να κατηγορεί κανείς τον εαυτό του για τις δυσμενείς καταστάσεις της ζωής του και να αποφύγει να ρίξει την ευθύνη στους άλλους. Η αυτομεμψία είναι το να αισθάνεται, να πιστεύει και να μαρτυρεί κανείς ότι οι αμαρτίες και οι άτυχες ενέργειές του φέρουν την ευθύνη για οτιδήποτε κακό συμβαίνει στον ίδιο αλλά και στον κόσμο. Η αυτομεμψία σχετίζεται στενά με την ταπείνωση και είναι αντίθετη, όπως είπαμε, προς την φιλαυτία, υπερηφάνεια, κενοδοξία, αυτάρκεια, αυτοδικαίωση και κάθε μορφή προβολής του εαυτού μας.

Συνήθως η αυτομεμψία παρουσιάζεται και [γίνεται αντιληπτή] ως μοναχική, μοναστική εργασία, εργασία νοερή που εναντιώνεται και αντιδρά στη νοσηρή τάση της πεσμένης φύσεως των ανθρώπων να παρουσιάζονται σαν δίκαιοι και με κάθε απατηλό τρόπο να υπερασπίζουν την αθωότητά τους και το δίκαιό τους. Η αυτομεμψία είναι άσκηση βίας στην φύση μας, όπως και η προσευχή και οι άλλες μοναχικές ασκήσεις. Η πρόκληση της αυτομεμψίας δεν αφορά όμως μόνο τους ερημίτες ή τους μοναχούς γενικά. Παραπέμπω την απάντηση με την οποία ο ανώνυμος τσαγκάρης ταπείνωσε τον Μέγα Αντώνιο: «Ως ανίσταμαι το πρωί λέγω ότι πάσα πόλις αύτη, από μικρού έως μεγάλου αυτών, εισέρχονται εις την Βασιλείαν διά της δικαιοσύνης αυτών, εγώ δε μόνος κληρονομώ την κόλασιν διά τας αμαρτίας μου. Και πάλιν το βράδυ λέγω τον αυτόν λόγον πριν κοιμηθώ».

Χωρίς την αρετή της αυτομεμψίας, καταλήγουν οι Πατέρες, καμμία άλλη αρετή δεν μπορεί να ευδοκιμήσει στον άνθρωπο. Εάν δεν έχει την αυτομεμψία, η οποιαδήποτε αρετή θα οδηγήσει τον άνθρωπο σε υπερηφάνεια. Χωρίς την αυτομεμψία δεν υπάρχει αυτογνωσία και χωρίς την αυτογνωσία δεν υπάρχει αληθινή μετάνοια. Στη Φιλοκαλία και στο Γεροντικό, αλλά και σε όλη την Πατερική Γραμματεία, το θέμα της αυτομεμψίας είναι κεντρικό. (Δεν έχουμε χρόνο να κάνουμε παραπομπές).

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μίλησε για την αυτομεμψία και ο Ίδιος. Η παραβολή του Φαρισαίου και του Τελώνη έχει ως κεντρικό θέμα ακριβώς την αυτομεμψία, η οποία παρουσιάζεται σε αντιπαράσταση με την αυτοδικαίωση και την αυτοπροβολή. Ο Φαρισαίος βλέπει τον εαυτό του καλό και τον επαινεί, ενώ τους άλλους τους βλέπει κακούς και τους κατηγορεί. Η αυτοπροβολή συμπορεύεται με την κατάκριση των άλλων. Ο Τελώνης δεν είναι σε θέση να κατηγορεί τους άλλους, επειδή κατηγορεί τον εαυτό του με τη συναίσθηση ότι μάλλον είναι χειρότερος από όλους. Το συμπέρασμα της παραβολής ακούγεται προκλητικά στη μνήμη όλων των ανθρώπων εις τους αιώνας, ως καταδίκη της ανθρωπίνης αυτοδικαίωσης και επίκλησις της αυτομεμψίας. Είναι πολύ σημαντικό για το θέμα μας να υπενθυμίσουμε ότι η παραβολή του Φαρισαίου και του Τελώνη, που παρουσιάζει τόσο γλαφυρά το θέμα της αυτοπροβολής και της αυτομεμψίας, απευθύνεται «πρός τινας τοὺς πεποιθότας ἐφ᾿ ἑαυτοῖς ὅτι εἰσὶ δίκαιοι, καὶ ἐξουθενοῦντας τοὺς λοιποὺς»[1] ανθρώπους.

Το ίδιο θέμα διαπραγματεύεται, ως γνωστόν, και η παραβολή του Ασώτου. Και εκεί έχουμε τον μεγάλο αδελφό που αυτοδικαιώνεται. (Να πούμε ότι πράγματι, ανθρωπίνως, είχε και δίκιο). Ο πρεσβύτερος υιός απαριθμεί τις αρετές του, οι οποίες κατά την πεποίθησή του θα πρέπει να τον δικαιώσουν μπροστά στον πατέρα του. Ο μικρότερος αδελφός, αμαρτωλός ων, μετανοεί και αυτομέμφεται, ως γνωστόν. Δεν μπορούμε να μην συμφωνήσουμε με τον Κύριον, παρ᾿ όλο που η ανθρώπινή μας λογική σκανδαλίζεται μπροστά στην έκδηλη ανατροπή των ηθικών και θρησκευτικών αρχών μας. Εάν όμως είμαστε τίμιοι με τον εαυτό μας, θα πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι στην πράξη συνεχίζουμε να λειτουργούμε με τις παλιές αρχές, και στα παιδιά μας π.χ., στους μαθητές μας στα σχολεία, προβάλλουμε και κηρύττουμε το πρότυπο του πρεσβυτέρου αδελφού και του Φαρισαίου, το προφίλ δηλαδή του καλού παιδιού που υπακούει στους γονείς και του ανθρώπου που εκπληρώνει τα θρησκευτικά και ηθικά του καθήκοντα.

Το ίδιο πράττουμε και στην επικοινωνία μας με τους άλλους στα ψηφιακά μέσα. Σίγουρο και γενικό πράγμα είναι ότι, είτε πρόκειται για προσωπική ιστοσελίδα είτε για επίσημη εκκλησιαστική ιστοσελίδα, όλοι δημοσιεύουμε μόνο τα καλά μας και ενδεχομένως τα κακά των άλλων. Ακόμη και όταν δεν τα χαρακτηρίσουμε, αλλά απλώς πληροφορούμε τον κόσμο σχετικά, αυτό μεταδίδει στον ακροατή, εις τον επισκέπτη, την εικόνα ότι εμείς κάνουμε τα καλά τα πράγματα. Όταν μεταδίδουμε, π.χ., ή ενημερώνουμε τον κόσμο για τις ακολουθίες μας είναι σαν να πούμε στον κόσμο ότι εμείς προσευχόμαστε. Όταν γράφουμε για τις αρωγές μας είναι σαν να πούμε στον κόσμο ότι εμείς κάνουμε ελεημοσύνη κ.λπ. Εάν θα είχαμε τη δυνατότητα να δούμε κάποια στιγμή όλες μαζί τις ιστοσελίδες – χριστιανικές, εκκλησιαστικές – θα αποκομίζαμε οπωσδήποτε μια καλή εικόνα, θετική για τον εαυτό μας. Ομολογούμε και διδάσκουμε και στους άλλους την ορθή πίστη, προσευχόμαστε και κάνουμε τις ακολουθίες μας τακτικά, νηστεύουμε τις προβλεπόμενες νηστείες, εκφράζουμε αλληλεγγύη και βοήθεια κατά δύναμιν εκεί που χρειάζεται, αποφεύγουμε τις αμαρτίες και, αν συμβεί να πέσουμε, σπεύδουμε στην εξομολόγηση, κ.λπ. κ.λπ. Ο αναγνώστης θα αποκομίσει χωρίς εξαίρεση την εντύπωση ότι οι Χριστιανοί (και οι Ορθόδοξοι, βεβαίως) είναι καλοί άνθρωποι και κάνουν το καθήκον τους. Μπορεί μερικοί να φτάσουν και στο συμπέρασμα ότι οι Χριστιανοί έχουν μια καλή γνώμη για τον εαυτό τους, πράγμα που θα λειτουργήσει ελαφρυντικά για μας.

Δεν συνάντησα στις χριστιανικές ιστοσελίδες στάση αυτομεμψίας. Βρήκα λόγους και ομιλίες πάνω στο θέμα, αλλά όχι συγκεκριμένη στάση ή έκφραση προσωπικής αυτομεμψίας, να πει δηλαδή κανείς, Χριστιανός ή φορέας εκκλησιαστικός, «ξέρετε, για το τάδε κακό που συμβαίνει στον κόσμο εγώ ή εμείς φταίμε» (εμείς οι Χριστιανοί, δηλαδή). Συνάντησα Αγιορείτη ερημίτη που μου ομολόγησε πειστικά : «Ξέρεις, πάτερ, για το ότι η κόρη σου δεν γεννά, εγώ φταίω. Κάνω προσευχές, όπως με παρακάλεσες, αλλά για τις αμαρτίες μου δεν με ακούει ο Θεός».

Είναι πράγματι δύσκολο να δεχθεί κανείς ότι τα καλά μας τα έργα δεν είναι καλά και δεν συμβάλλουν στο καλό του κόσμου και των συνανθρώπων. Είναι πράγματι δύσκολο, βλέποντας από το ένα μέρος τον βίο και την πολιτεία των Χριστιανών και από το άλλο μέρος τον βίο και την πολιτεία των άλλων, να πεις «πράγματι, εμείς είμαστε οι χειρότεροι από όλους. Το ίδιο δύσκολο είναι στην ουσία, αν είμαστε τίμιοι, να συμφωνήσουμε με τον Κύριο ότι δικαιώνει τον Τελώνη και τον ΄Ασωτο, αλλά και την πόρνη, τη γυναίκα επί μοιχείᾳ και τον ληστή, και όταν λέει – να τον δικαιώνουμε όταν λέει – «ὅτι οἱ τελῶναι καὶ αἱ πόρναι προάγουσιν ὑμᾶς εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ»[2], ή όταν λέει όντως «χαρὰ ἐν τῷ οὐρανῷ ἔσται ἐπὶ ἑνὶ ἁμαρτωλῷ μετανοοῦντι ἢ ἐπὶ ἐνενήκοντα ἐννέα δικαίοις, οἵτινες οὐ χρείαν ἔχουσιν μετανοίας»[3].

Μεγάλο δίλημμα, λοιπόν. Μπροστά στο δίλημμα αυτό βρίσκεται και ο ερημίτης που ακούει τον Αββά Ποιμένα να λέει: «Εάν φτάσει άνθρωπος εις το ρητό του Αποστόλου, το “πάντα καθαρὰ τοῖς καθαροῖς”[4], ορά εαυτόν ελάττονα πάσης της κτίσεως». Απορεί ο καημένος μοναχός και ρωτά τον Αββά Ποιμένα: «Πώς δύναμαι εαυτόν ελάττονα του φονέως ηγείσθαι;». Και η απάντηση του Γέροντος είναι γνωστή. «Εάν φθάσει άνθρωπος εις το ρητό τούτο και ιδεί άνθρωπον φονεύοντα, λέγει ότι ταύτην την αμαρτίαν εποίησεν μόνη ούτος· εγώ δε, φονεύω καθ᾿ εκάστην ημέρα».

Το συζητήσιμο δεν είναι, στην τελική ανάλυση, πως δεν λέμε στον κόσμο ότι είμαστε οι χειρότεροι και φταίμε για όλα, αλλά πως λέμε στον κόσμο ότι είμαστε καλοί και δεν φταίμε εμείς για το κακό, εφόσον, όπως δείχνει η πραγματικότητα (την οποία και την παρουσιάζουμε αντικειμενικά προς κάθε κατεύθυνση και με κάθε μέσο), δεν κάνουμε κακό σε κανένα, αλλά απεναντίας.

Ενώ έγραφα τις γραμμές αυτές, άνοιξα επίσημη εκκλησιαστική ιστοσελίδα και διάβασα την πρώτη είδηση. Με την φροντίδα, έλεγε, της Εκκλησίας και με συντονισμένα προγράμματα αιμοδοσίας εκκλησιαστικών φορέων σε όλη την χώρα, και σε έξι χρόνια, μαζεύτηκαν 15.000 λίτρα αίματος. Πώς θα αξιολογήσω την είδηση αυτή; Καλή, με βάση αυτά που μόλις είπα. Ποιος και με ποια επιχειρήματα θα πει κανείς ότι μια τέτοια είδηση, που μεταδίδεται σε όλο τον κόσμο, δεν θα λειτουργήσει σωστά από την σκοπιά του Ευαγγελίου; Συνεχίζω την περιήγηση και διαβάζω: «Φιλανθρωπική εκδήλωση στο τάδε πολιτιστικό κέντρο της Μητροπόλεως. Η τάδε Μητρόπολη αρωγός...» κ.λπ. «Λαμπρός εορτασμός του Αγίου...», κ.λπ. κ.λπ. Δεν λαμβάνω υπόψιν τις χονδροειδείς καταχρήσεις που συναντά κανείς κάθε τόσο και στις επίσημες εκκλησιαστικές ιστοσελίδες. Το να δημοσιεύει κανείς, π.χ., 130 φωτογραφίες από την τέλεση πανηγυρικής Θείας Λειτουργίας και οι 90 από αυτές να εικονίζουν σε πρώτο πλάνο τον πρωτοστατούντα στη Λειτουργία. Αυτά δεν μας προβληματίζουν. Προβληματική από την άποψη του Ευαγγελίου είναι η σωστή και ευαγγελική ειδησεογραφία.

Όταν μιλούν για αυτομεμψία οι Πατέρες εννοούν να αποσιωπήσουμε τις καλές μας πράξεις και να προβάλουμε, κάπως, τις κακές. Ο Ορθόδοξος εκκλησιαστικός τύπος, όποια μορφή και να έχει, λειτουργεί με το σύνθημα «Ας δημοσιεύσουμε μόνο τα καλά πράγματα». Διαβάζω από συγχαρητήριο γράμμα προς εκκλησιαστικό πρακτορείο ειδήσεων: «Το πρακτορείο αυτό είναι τέμπλο συνεπούς και διακριτικής καλλιέργειας του κάλλους και του αγαθού σε έναν κόσμο αιχμάλωτο στην ασχημοσύνη και στο κακό. Είναι τέμπλο εμβάθυνσης στην πίστη σε έναν κόσμο που εγκαταλείπει την χαρά της μεταβατικότητας, τέμπλο εξεύρεσης της επικοινωνίας ως μορφή τρυφερής κοινωνίας σε έναν εγωλάτρη κόσμο». Διερωτώμαι όμως, μήπως φταίμε και εμείς για την ασχημοσύνη του κόσμου τούτου, εμείς οι Χριστιανοί που συνυπάρχουμε μαζί του εδώ και 2.000 χρόνια;

Όπως διαβάζεται η τελευταία μου φράση, όταν διαβάζει κανείς στις χριστιανικές ιστοσελίδες, συνέχεια και παντού, τις ειδήσεις για τα καλά μας έργα και βλέπει κανείς τις χιλιάδες και χιλιάδες φωτογραφίες και βίντεο, είναι σαν να βλέπει άλλο ευαγγέλιο, που δεν έχει σχέση με το ευαγγέλιο του Σταυρού, της άκρας ταπείνωσης και της αυτομεμψίας. Ο φόβος μου είναι μην τυχόν, σε [μια] εποχή που τα νέα μέσα μαζικής επικοινωνίας εξασφαλίζουν τη στιγμιαία μετάδοση σε όλον τον κόσμο του κηρύγματός μας, βρεθούμε κηρύττοντες έτερον ευαγγέλιον.

Ευχαριστώ πολύ.

 


 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1]. Λουκ. 18:9.

[2]. Ματθ. 21:31.

[3]. Λουκ. 15:7.

[4]. Προς Τίτον, 1:15.

 


 

(Διεύθ.: http://www.imglyfadas.gr/portal/gr/details.asp?cdPro={E1152C46-D1D3-4F56-BC4A-3A0B726B9368})

 


 

Εκτύπωση Σελίδας Μείωση Γραμματοσειράς Αύξηση Γραμματοσειράς
Ἐπιστροφή στήν ἀρχή τῆς σελίδας