Τι καινούργιο προστέθηκε στην ιστοσελίδα... | Χάρτης Ιστότοπου
Εκτύπωση Σελίδας Μείωση Γραμματοσειράς Αύξηση Γραμματοσειράς

Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΑΙΡΕΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΙΑ

 

του Μητροπολίτου Καισαριανής,
Βύρωνος και Υμηττού κ. Δανιήλ

 

Η οργάνωση του αντιαιρετικού αγώνα στην ενορία πρέπει να περιλαμβάνει τα εξής στάδια:

α. Ενημέρωση των Εφημερίων επί των αιρέσεων

β. Τα βασικά σημεία της ποιμαντικής

γ. Έμπειρα και ικανά στελέχη

δ. Ανάπτυξη της ενοριακής ζωής

ε. Σκοπός της ποιμαντικής

στ. Η στάση των πιστών

Η ενορία «στην ορθόδοξη πραγματικότητα είναι η μικρότερη ενότητα εκκλησιαστικής ζωής»[1]. «Ο πιστός ζει το μυστήριο της Εκκλησίας στην ζωή και στην πράξη της ενορίας του, μέσα στην οποία αγιαζόμενος, ενώνεται με τον Χριστό και τους εν Χριστώ αδελφούς του πραγματοποιώντας συνεχώς την εν Χριστώ ύπαρξή του, την εκκλησιαστικότητά του».

Στην ενορία φυλάσσεται και υπάρχει το «Μυστήριο της πίστεως»[2]. Ο πιστός προσέρχεται και τρέφεται από την Αγία Τράπεζα και τον Ιερό ΄Αμβωνα, για να αυξηθεί η πνευματική του ζωή και να φθάσει στην «ενότητα της πίστεως, και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, εις άνδρα τέλειον, εις μέτρον ηλικίας του πληρώματος του Χριστού»[3], δηλαδή, σε τέλειο άνδρα από απόψεως πνευματικής και να αποκτήσει το μέτρο της πνευματικής ωριμότητας, κατά την οποία θα έχει πλήρεις τις δωρεές και την ηθική τελειότητα του Χριστού.

Η ενορία και ιδιαιτέρως ο υπεύθυνος ποιμένας θα σχεδιάσει και θα εφαρμόσει το πρόγραμμα για την αντιμετώπιση της απειλής των αιρέσεων. Ένα τέτοιο πρόγραμμα πρέπει να περιλαμβάνει, σύμφωνα με την εμπειρία που έχουμε αποκομίσει μέχρι σήμερα και τη μελέτη των δεδομένων, τα εξής:

 

α. Ενημέρωση των εφημερίων επί των αιρέσεων

Ο ποιμένας στην ενορία του πρέπει να είναι ενημερωμένος και να γνωρίζει με ακρίβεια το σκηνικό των νεοφανών αιρέσεων στο χώρο του.

Στην σύγχρονη πραγματικότητα πολλά έχουν αλλάξει από τα ισχύοντα κατά το παρελθόν.

Εμφανίστηκαν οι παλαιές αιρέσεις με νέες μορφές, με νέα μέθοδο δράσεως, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και γνωρίσματα.

Εμφανίστηκαν και νέες αιρέσεις. Νέα προβληματική. Σύγχρονες μεθοδεύσεις. Νέα θεματολογία. Νέα συνταγή και πρόταση.

Έχουμε νέα προβλήματα να αντιμετωπίσουμε με νέες δυνατότητες.

Για όλα αυτά ο ποιμένας θα πρέπει να γνωρίζει τι συμβαίνει στον χώρο του και να είναι σε θέση να αξιολογεί τα δεδομένα που θα προκύψουν σε κάθε περίπτωση.

Πώς είναι δυνατόν να οργανωθεί αυτή η μελέτη; Ιδού:

‒ Ο υπεύθυνος ποιμένας να είναι ενημερωμένος και κατατοπισμένος. Αυτό επιτυγχάνεται με προσωπική του ευθύνη και πρωτοβουλία. Μελέτη και ενημέρωση.

‒ Πρέπει να διαθέτει μια στοιχειώδη βιβλιοθήκη για τα θέματα αυτά. Υπάρχουν βιβλία, ας τα προμηθευτούμε και ας τα μελετήσουμε.

‒ Δημιουργία αρχείου με συλλογή υλικού και πληροφοριών. Η μελέτη του υλικού αυτού θα μας βοηθήσει να γνωρίσουμε την «νέαν διδαχήν» και τους φορείς της. Στα συγγράματα των πατέρων θα βρούμε την αναίρεση των παλαιών αλλά και πολλών «νέων» αιρέσεων.

‒ Συνεργασία με άλλους αδελφούς, οι οποίοι δραστηριοποιούνται γι᾿ αυτά τα θέματα.

 

β. Τα βασικά σημεία της ποιμαντικής είναι:

‒ Η ορθή διάγνωση. Να γνωρίζουμε με ακρίβεια το πραγματικό πρόβλημα του πλανεμένου.

‒ Ο σκοπός της πρώτης επαφής. Να συμπαρασταθούμε σ᾿ αυτόν και όχι να στραφούμε εναντίον του.

‒ Ο απαραίτητος διαχωρισμός. Να μην ταυτίζουμε το θύμα με την οργάνωση.

‒ Η βαθμιαία βοήθεια. Κατάλληλος διάλογος· δεν πρέπει να επιμένουμε σε θέματα, τα οποία θα οδηγήσουν τον συνομιλητή μας σε «αυτόματη αντίδραση» και διακοπή της συνομιλίας. Ας επιλέξουμε να μεταδώσουμε πληροφορίες οι οποίες θα προβληματίσουν.

‒ Η παραδοχή του άλλου. Βασική προϋπόθεση του σωστού ποιμαντικού διαλόγου είναι η παραδοχή του άλλου· ό,τι κι αν πιστεύει, ανεξάρτητα από την άποψη που έχει για μας, αφού αυτή είναι αποτέλεσμα μεθοδεύσεων της οργανώσεως στην οποία είναι εντεταγμένος.

‒ Συνάντηση σε σημείο του άλλου. Σημείο επαφής και γέφυρα επικοινωνίας με τον συνομιλητή μας. Αναζήτηση του πλανημένου και κατανόηση του προσώπου, των αναγκών του και των προβλημάτων του.

‒ Να ακούμε.

‒ Να δίδουμε απαντήσεις.

‒ Να μη χρησιμοποιούμε ανακρίβειες και ύβρεις.

 

γ. Έμπειρα και ικανά στελέχη

Εκτός από την σωστή ποιμαντική στρατηγική και δράση χρειαζόμαστε και ικανούς και έμπειρους συνεργάτες. Σ᾿ αυτούς, αφού τους εκπαιδεύσουμε θα αναθέσουμε συγκεκριμένους τομείς αυτής της ποιμαντικής διακονίας.

Κατωτέρω αναφέρονται τα προσόντα αυτών των συνεργατών. Με βάση αυτά τα προσόντα θα επιλεγούν ή θα εκπαιδευτούν. Τα δανείζομαι από τον Αλέξανδρο Κορακίδη και το έργο του: «Η απολογία της Ορθοδόξου Εκκλησίας»[4].

‒ Πρέπει να έχει θέρμη και ακράδαντη πίστη στον Θεό και στις αλήθειες, τις οποίες θέλει να διαδώσει και να υπερασπιστεί προς κάθε κατεύθυνση.

‒ Να έχει ζήλο και αφοσίωση στο έργο του και να αντλεί από την πίστη του στον Ιησού Χριστό παρρησία και θάρρος σε δύσκολες στιγμές, όταν εκτίθεται ενώπιον των ανθρώπων και διατρέχει πολλούς και διάφορους κινδύνους.

‒ Να διαθέτει την μεγαλύτερη δυνατή θεολογική κατάρτιση και πνευματική ζωή με ιδιαίτερη συμμετοχή στην θεία λατρεία.

‒ Βαθειά πεποίθηση ότι αν προσφέρει ταπεινά τον εαυτό του στο έργο του Θεού, μπορεί ίσως να γίνει κατάλληλο όργανο της θείας Χάριτος.

‒ Να είναι έντιμος και ειλικρινής στην αντιμετώπιση της πλήρους αντιρρήσεως των αντιφρονούντων, χωρίς απόκρυψη, μείωση και παραχάραξη των θέσεων και επιχειρημάτων τους. Επίσης να σέβεται και αυτός ο ίδιος τις ιδιότητες και τα αξιώματα των αντιπάλων του.

‒ Να μην αρνείται και να μην αποκρύπτει στοιχεία της ορθοδόξου παραδόσεως, τα οποία περιφρονούν οι κοσμικοί, αλλά να μπορεί να υπερασπίζεται αποκαλυπτικά και θαυμαστά γεγονότα, τα οποία μας διασώζει η ιερά παράδοση.

‒ Να έχει ταπείνωση, πραότητα, σεμνότητα και αγάπη, χωρίς υπαινιγμούς και ειρωνεία ή περιφρόνηση των απόψεων του κάθε συνομιλητού του.

‒ Να είναι διαλλακτικός στα ανθρώπινα στοιχεία των άλλων θρησκειών, προσπαθώντας να τα ερμηνεύει βαθύτερα με την χριστιανική διδασκαλία.

‒ Να είναι διακριτικός προς τους αμετανόητους αιρετικούς, να αποφεύγει την άγονη και ατελείωτη διαμάχη, αν δεν υπάρχει λόγος προστασίας ψυχών, που επηρεάζονται από τον αιρετικό αυτό.

‒ Οφείλει ο συνεργάτης μας να γνωρίζει, ότι η αγία Γραφή δεν απευθύνεται προς τους λεγόμενους «άθεους» και δεν επιδιώκει να «αποδείξει» τις αλήθειες της και να τους «πείσει».

 

δ. Ανάπτυξη της ενοριακής ζωής

´Αλλος άξονας της ποιμαντικής στρατηγικής μας είναι η ανάπτυξη προγραμμάτων, ώστε η ενοριακή ζωή και δράση να βοηθεί τους πιστούς να αυξηθούν και να τελειοποιηθούν στην εν Χριστώ ζωή.

Το πρότυπο οργανώσεως της ενοριακής ζωής το συναντάμε στις Πράξεις των Αποστόλων, όπου περιγράφεται η ιστορική πορεία της πρώτης Εκκλησίας στους αποστολικούς χρόνους. Σύμφωνα με αυτή την παράδοση η ενοριακή ζωή αναπτύσσεται σε τρεις τομείς:

‒ Λειτουργική και Λατρευτική ζωή με κέντρο το μυστήριο της θείας Ευχαριστίας.

‒ Μελέτη του λόγου του Θεού και οικοδομή στην πίστη της Εκκλησίας.

‒ Εμπειρία της εν Χριστώ αδελφότητας και κοινωνίας των αδελφών.

Αυτά τα στοιχεία θα ανακόψουν την προέλαση των αιρέσεων και θα ελευθερώσουν όσους αδελφούς μας έχουν παγιδευτεί χαρίζοντάς τους την εν Χριστώ Ιησού ελευθερία και σωτηρία.

Η ζωή των πρώτων Χριστιανών:

«ΗΣΑΝ ΔΕ ΠΡΟΣΚΑΡΤΕΡΟΥΝΤΕΣ ΤΗ ΔΙΔΑΧΗ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΚΛΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑΙΣ ΠΡΟΣΕΥΧΑΙΣ. ΕΓΕΝΕΤΟ ΔΕ ΠΑΣΗ ΨΥΧΗ ΦΟΒΟΣ, ΠΟΛΛΑ ΤΕ ΤΕΡΑΤΑ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΑ ΔΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΕΓΙΝΕΤΟ. ΠΑΝΤΕΣ ΔΕ ΟΙ ΠΙΣΤΕΥΟΝΤΕΣ ΗΣΑΝ ΕΠΙ ΤΟ ΑΥΤΟ ΚΑΙ ΕΙΧΟΝ ΑΠΑΝΤΑ ΚΟΙΝΑ, ΚΑΙ ΤΑ ΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑΣ ΥΠΑΡΞΕΙΣ ΕΠΙΠΡΑΣΚΟΝ ΚΑΙ ΔΙΕΜΕΡΙΖΟΝ ΑΥΤΑ ΠΑΣΙ ΚΑΘΟΤΙ ΑΝ ΤΙΣ ΧΡΕΙΑΝ ΕΙΧΕ· ΚΑΘ᾿ ΗΜΕΡΑΝ ΤΕ ΠΡΟΣΚΑΡΤΕΡΟΥΝΤΕΣ ΟΜΟΘΥΜΑΔΟΝ ΕΝ ΤΩ ΙΕΡΩ, ΚΛΩΝΤΕΣ ΤΕ ΚΑΤ᾿ ΟΙΚΟΝ ΑΡΤΟΝ, ΜΕΤΕΛΑΜΒΑΝΟΝ ΤΡΟΦΗΣ ΕΝ ΑΓΑΛΛΙΑΣΕΙ ΚΑΙ ΑΦΕΛΟΤΗΤΙ ΚΑΡΔΙΑΣ, ΑΙΝΟΥΝΤΕΣ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΚΑΙ ΕΧΟΝΤΕΣ ΧΑΡΙΝ ΠΡΟΣ ΟΛΟΝ ΤΟΝ ΛΑΟΝ. Ο ΔΕ ΚΥΡΙΟΣ ΠΡΟΣΕΤΙΘΕΙ ΤΟΥΣ ΣΩΖΟΜΕΝΟΥΣ ΚΑΘ᾿ ΗΜΕΡΑΝ ΤΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ»[5].

Δηλαδή: Ήταν αφοσιωμένοι στην διδασκαλία των Αποστόλων και στην μεταξύ τους κοινωνία, στην τέλεση της θείας Ευχαριστίας και στις προσευχές. Ένα δέος τους κατείχε όλους βλέποντας πολλά εκπληκτικά θαύματα να γίνονται δια των Αποστόλων. Και όλοι οι πιστοί ήταν μεταξύ τους ενωμένοι, σαν μέλη της αυτής οικογένειας και είχαν τα πάντα κοινά· ακόμη πουλούσαν και τα κτήματα και τα κινητά υπάρχοντά τους, και μοίραζαν τα χρήματα σε όλους τους στερουμένους αδελφούς, ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός. Κάθε ημέρα συγκεντρώνονταν με ομοψυχία στον ναό, τελούσαν την θεία Ευχαριστία σε σπίτια, τρώγοντας την τροφή τους γεμάτοι χαρά και με απλότητα καρδιάς. Δοξολογούσαν τον Θεό, και όλος ο λαός τους εκτιμούσε. Και ο Κύριος πρόσθετε κάθε ημέρα στην Εκκλησία αυτούς που σύμφωνα με την πρόγνωσή Του ήταν προωρισμένοι να σωθούν.

Η ενοριακή αγκάλη θα πρέπει να συμπεριλάβει και τους αδελφούς που κινδυνεύουν.

Το πρόγραμμα δράσεως απαιτεί:

‒ Σωστή ποιμαντική στρατηγική και

‒ Ικανούς και έμπειρους συνεργάτες.

Το πώς θα δράσουμε το περιγράφει ο αείμνηστος π. Αντώνιος Αλεβιζόπουλος στο έργο του «Αντιμετώπισις των αιρέσεων: Προβληματική και Στρατηγική»[6].

 

ε. Ο σκοπός της ποιμαντικής

Σαν σκοπό της ποιμαντικής διακονίας μας, και μάλιστα στο συγκεκριμένο τομέα, έχουμε την «επιστροφή των πεπλανημένων» και την προστασία των λογικών προβάτων.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος στον «απολογητικόν του περί της εις τον Πόντον φυγής» επικαλείται τους λόγους της Γραφής, του Προφήτου Ιεζεκιήλ, για τους κακούς και ανάξιους ποιμένες, οι οποίοι «και το πλανώμενον ουκ επιστρεφόντων, και το απολωλός ουκ εκζητούντων, και το ισχυρόν ου φυλαττόντων»[7]. Δηλαδή: δεν επαναφέρουν πίσω αυτό το οποίο έχει πλανηθεί, ούτε αναζητούν εκείνο το οποίο έχει χαθεί, και δεν διαφυλάσσουν το ισχυρό.

Ο Κύριος μας Ιησούς Χριστός περιέγραψε την αποστολή Του «Πνεύμα Κυρίου επ᾿ εμέ, ου είνεκεν έχρισε με, ευαγγελίσασθαι πτωχοίς απέσταλκέ με, ιάσασθαι τους συντετριμμένους την καρδίαν, κηρύξαι αιχμαλώτοις άφεσιν και τυφλοίς ανάβλεψιν, αποστείλαι τεθραυσμένους εν αφέσει, κηρύξαι ενιαυτόν Κυρίου δεκτόν»[8].

Δηλαδή: Το Πνεύμα Κυρίου με κατέχει, γιατί ο Κύριος με έχρισε και με έστειλε να θεραπεύσω τους τσακισμένους ψυχικά· στους αιχμαλώτους να κηρύξω λευτεριά και στους τυφλούς ότι θα βρουν το φως τους· να φέρω λευτεριά στους τσακισμένους, να αναγγείλω του καιρού τον ερχομό που ο Κύριος θα φέρει την σωτηρία στον λαό Του.

Στην αρχιερατική προσευχή Του εξομολογείται: «Ους δέδωκάς μοι εφύλαξα, και ουδείς εξ αυτών απώλετο ει μη ο υιός της απωλείας, ίνα η γραφή πληρωθή»[9].

Διαφωτιστικό εν προκειμένω είναι και το κεφάλαιο «περί φυλάκων» του Προφήτου Ιεζεκιήλ.

«ΚΑΙ ΕΓΕΝΕΤΟ ΛΟΓΟΣ ΚΥΡΙΟΥ ΠΡΟΣ ΜΕ ΛΕΓΩΝ· ΥΙΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, ΛΑΛΗΣΟΝ ΤΟΙΣ ΥΙΟΙΣ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΣΟΥ ΚΑΙ ΕΡΕΙΣ ΠΡΟΣ ΑΥΤΟΥΣ· ΓΗ, ΕΦ᾿ ΗΝ ΑΝ ΕΠΑΓΩ ΡΟΜΦΑΙΑΝ, ΚΑΙ ΛΑΒΗ Ο ΛΑΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΝ ΕΝΑ ΕΞ ΑΥΤΩΝ ΚΑΙ ΔΩΣΙΝ ΑΥΤΟΝ ΕΑΥΤΟΙΣ ΕΙΣ ΣΚΟΠΟΝ, ΚΑΙ ΙΔΗ ΤΗΝ ΡΟΜΦΑΙΑΝ ΕΡΧΟΜΕΝΗΝ ΕΠΙ ΤΗΝ ΓΗΝ ΚΑΙ ΣΑΛΠΙΣΗ ΤΗ ΣΑΛΠΙΓΓΙ ΚΑΙ ΣΗΜΑΝΗ ΤΩ ΛΑΩ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΗ Ο ΑΚΟΥΣΑΣ ΤΗΝ ΦΩΝΗΝ ΤΗΣ ΣΑΛΠΙΓΓΟΣ ΚΑΙ ΜΗ ΦΥΛΑΞΗΤΑΙ, ΚΑΙ ΕΠΕΛΘΗ Η ΡΟΜΦΑΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΗ Η ΡΟΜΦΑΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΗ ΑΥΤΟΝ, ΤΟ ΑΙΜΑ ΑΥΤΟΥ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΗΣ ΑΥΤΟΥ ΕΣΤΑΙ· ΟΤΙ ΤΗΝ ΦΩΝΗΝ ΤΗΣ ΣΑΛΠΙΓΓΟΣ ΑΚΟΥΣΑΣ ΟΥΚ ΕΦΥΛΑΞΑΤΟ, ΤΟ ΑΙΜΑ ΑΥΤΟΥ ΕΠ᾿ ΑΥΤΟΥ ΕΣΤΑΙ, ΚΑΙ ΟΥΤΟΣ ΟΤΙ ΕΦΥΛΑΞΑΤΟ, ΤΗΝ ΨΥΧΗΝ ΑΥΤΟΥ ΕΞΕΙΛΑΤΟ. ΚΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ, ΕΑΝ ΙΔΗ ΤΗΝ ΡΟΜΦΑΙΑΝ ΕΡΧΟΜΕΝΗΝ ΚΑΙ ΜΗ ΣΗΜΑΝΗ ΤΗ ΣΑΛΠΙΓΓΙ, ΚΑΙ Ο ΛΑΟΣ ΜΗ ΦΥΛΑΞΗΤΑΙ, ΚΑΙ ΕΛΘΟΥΣΑ Η ΡΟΜΦΑΙΑ ΛΑΒΗ ΕΞ ΑΥΤΩΝ ΨΥΧΗΝ, ΑΥΤΗ ΔΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΗΣ ΑΝΟΜΙΑΝ ΕΛΗΦΘΗ, ΚΑΙ ΤΟ ΑΙΜΑ ΕΚ ΧΕΙΡΟΣ ΤΟΥ ΣΚΟΠΟΥ ΕΚΖΗΤΗΣΩ. ΚΑΙ ΣΥ, ΥΙΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥ, ΣΚΟΠΟΝ ΔΕΔΩΚΑ ΣΕ ΤΩ ΟΙΚΩ ΙΣΡΑΗΛ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΗ ΕΚ ΣΤΟΜΑΤΟΣ ΜΟΥ ΛΟΓΟΝ. ΕΝ ΤΩ ΕΙΠΕΙΝ ΜΕ ΤΩ ΑΜΑΡΤΩΛΩ· ΘΑΝΑΤΩ ΘΑΝΑΤΩΘΗΣΗ, ΚΑΙ ΜΗ ΛΑΛΗΣΗΣ ΤΟΥ ΦΥΛΑΞΑΣΘΑΙ ΤΟΝ ΑΣΕΒΗ ΑΠΟ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΑΥΤΟΥ, ΑΥΤΟΣ Ο ΑΝΟΜΟΣ ΤΗ ΑΝΟΜΙΑ ΑΥΤΟΥ ΑΠΟΘΑΝΕΙΤΑΙ, ΤΟ ΔΕ ΑΙΜΑ ΑΥΤΟΥ ΕΚ ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΣ ΣΟΥ ΕΚΖΗΤΗΣΩ. ΣΥ ΔΕ ΕΑΝ ΠΡΟΑΠΑΓΓΕΙΛΗΣ ΤΩ ΑΣΕΒΕΙ ΤΗΝ ΟΔΟΝ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΡΕΨΑΙ ΑΠ᾿ ΑΥΤΗΣ, ΚΑΙ ΜΗ ΑΠΟΣΤΡΕΨΗ ΑΠΟ ΤΗΣ ΟΔΟΥ ΑΥΤΟΥ, ΟΥΤΟΣ ΤΗ ΑΣΕΒΕΙΑ ΑΥΤΟΥ ΑΠΟΘΑΝΕΙΤΑΙ ΚΑΙ ΣΥ ΤΗΝ ΨΥΧΗΝ ΣΕΑΥΤΟΥ ΕΞΗΡΗΣΑΙ»[10].

Δηλαδή: Ο Κύριος μου μίλησε και μου είπε: Υιέ ανθρώπου, λάλησε προς τους ανθρώπους του λαού σου και ειπέ τους: Εάν εγώ αποστείλω σε κάποια χώρα εχθρική μάχαιρα, ο δε λαός της χώρας αυτής εκλέξει ένα άνθρωπο από τους πολίτες της και καταστήσει αυτόν ως φρουρό του, όταν ο φρουρός εκείνος δει την εχθρική μάχαιρα να επέρχεται εναντίον της χώρας του και σαλπίσει με την σάλπιγγα, αναγγείλει και επισημάνει στον λαό τον κίνδυνο και ο λαός, αν και θα ακούσει την φωνή της σάλπιγγας, δεν θα προφυλαχθεί, επέλθει δε κατόπιν φονική η ρομφαία του εχθρού εναντίον αυτού και τον καταλάβει και σφάξει τον λαό αυτό, η ευθύνη του αίματος θα πέσει βεβαίως πάνω στο κεφάλι του λαού αυτού. Τούτο δε, διότι ο λαός μολονότι άκουσε την φωνή της σάλπιγγας, δεν προφυλάχτηκε, δεν έλαβε τα μέτρα του. Ο φρουρός όμως, επειδή άγρυπνα φύλασε την πόλη, θα σώσει την ζωή του. Εάν όμως ο φρουρός δει την εχθρική δύναμη που έρχεται και δεν σαλπίσει με την σάλπιγγά του, ώστε να ειδοποιήσει και προφυλαχτεί ο λαός, και ένας ακόμη από τους πολίτες να φονευτεί από την εχθρική μάχαιρα, έστω και αν αυτός που φονεύθηκε έχασε την ζωήν του εξ αιτίας άλλων αμαρτιών του, θα ζητήσω εγώ ευθύνας από τον αμελή εκείνον φρουρό της χώρας. Και σένα, ω υιέ του ανθρώπου, σε έχω εγκαταστήσει φρουρό στον ισραηλιτικό λαό, για να ακούσεις από το δικό μου στόμα λόγο, τον οποίο και να αναγγείλεις σ᾿ αυτούς. Όταν εγώ πω σε κάποιον αμαρτωλό, ότι ασφαλώς θα θανατωθείς για τις αμαρτίες σου, συ όμως δεν αναγγείλεις τον λόγο αυτό, ώστε να απομακρυνθεί ο αμαρτωλός από τον αμαρτωλό τρόπο της ζωής του, αυτός μεν ο παράνομος θα πεθάνει στην παρανομία του, αλλά την ευθύνη του χυθέντος αίματός του θα την εκζητήσω εγώ από τα χέρια σου. Εξ αντιθέτου, εάν συ εκ των προτέρων του καταστήσεις γνωστή την παράνομο οδό του και συστήσεις στον ασεβή να την εγκαταλείψει, αυτός όμως δεν μετανοήσει και δεν αφήσει τους αμαρτωλούς τρόπους της ζωής του, αυτός μεν θα θανατωθεί εξ αιτίας της ασέβειάς του, συ όμως, διότι δεν θα φέρεις καμία ευθύνη, θα σώσεις την ζωή σου.

Σύμφωνα με τα ανωτέρω ο ποιμένας οφείλει να διαφυλάξει τις ψυχές του ποιμνίου του και να τις προφυλάξει.

Γι᾿ αυτό, ο σκοπός της ποιμαντικής διακονίας του

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ:

‒ Να ταπεινώσει και να εξουθενώσει τον πλανεμένο άνθρωπο. Πολύ περισσότερο να εκδικηθεί και να τιμωρήσει.

‒ Η καύχηση και ο πανηγυρισμός.

Με την στάση μας αποστρεφόμαστε την κακοδοξία, αλλά συμπαθούμε τον πλανεμένο.

Προσπαθούμε να καταλάβουμε τις πραγματικές ανάγκες του πλανεμένου, οι οποίες ουσιαστικά αποτελούν το περιεχόμενο των αιτημάτων του.

Ο στύλος της Ορθοδοξίας ο Μέγας Αθανάσιος, ακολουθώντας αυτή την παράδοση και απευθυνόμενος προς τον αιρετικό υπενθυμίζει: «Φιλάνθρωπος γαρ η αλήθεια (ούσα) κράζει διαπαντός»[11]. Δηλαδή: Διότι η αλήθεια (ο Χριστός) αγαπά τον άνθρωπο και πάντοτε κράζει και καλεί σε μετάνοια και επιστροφή.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος στον «περί Ακαταλήπτου Γ΄» λόγο του προσδιορίζει τον σκοπό του πνευματικού κόπου του και αγώνα κατά των αιρετικών: «Υπέρ γαρ αυτού και της αυτού δόξης άπας ημίν ο πόνος, μάλλον δε υπέρ της σωτηρίας της ημετέρας»[12]. Δηλαδή: Διότι όλος ο κόπος μου καταβάλλεται γι᾿ Αυτόν και την δόξα Αυτού, ή καλύτερα για την δική μας σωτηρία.

 

στ. Η στάση των πιστών έναντι των αιρετικών

Επειδή οι πιστοί δέχονται επιρροές από ετεροδιδασκάλους και άλλα πνευματικά περιβάλλοντα, είναι ανάγκη να γνωρίζουν τα όρια της ορθοδόξου πίστεως και ζωής. Αυτό επιτυγχάνεται με την διακονία του λόγου και την οικοδομή εν Χριστώ Ιησού.

Αυτή καθορίζεται από το τρίπτυχο:

‒ ΑΠΟΣΤΡΟΦΗ απέναντι στην αίρεση. Διακρίνουμε τους αιρετικούς από την αίρεση και τους αιρεσιάρχες. Αποστρεφόμεθα τις πλάνες και τα ψεύδη των ομάδων αυτών. Έναντι των πλανωμένων οφείλουμε να είμαστε συμπαθείς.

‒ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ των αιρετικών και των δοξασιών τους. Για να επιτευχθεί αυτό απαιτείται ειδική εκπαίδευση και μελέτη των δεδομένων.

‒ ΕΛΕΓΧΟΣ των αιρετικών με σκοπό την επιστροφή των πλανεμένων και όχι την καταδίκη τους.

Στην θέση του Επιλόγου έθεσα ένα απόσπασμα του από τον «περί Ακαταλήπτου» δεύτερο λόγο του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου με πρακτικές συμβουλές για την διαχείριση τέτοιων περιστατικών.

«ΔΙΑ ΔΗ ΤΑΥΤΑ ΠΑΡΑΚΑΛΩ ΠΑΝΤΑΣ ΥΜΑΣ ΚΑΘΑΠΕΡ ΤΟΥΣ ΦΡΕΝΙΤΙΔΙ ΠΕΡΙΠΕΣΟΝΤΑΣ ΝΟΣΩ ΚΑΙ ΠΑΡΑΠΑΙΟΝΤΑΣ ΚΑΤΑ ΔΥΝΑΜΙΝ ΤΗΝ ΥΜΕΤΕΡΑΝ ΠΕΙΡΑΣΘΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΕΙΝ ΜΕΤΑ ΠΡΟΣΗΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΕΙΚΕΙΑΣ ΑΥΤΟΙΣ ΔΙΑΛΕΓΟΜΕΝΟΥΣ· ΚΑΙ ΓΑΡ ΕΞ ΑΠΟΝΟΙΑΣ ΑΥΤΟΙΣ ΤΟ ΔΟΓΜΑ ΤΟΥΤΟ ΕΤΕΧΘΗ, ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΤΗΣ ΔΙΑΝΟΙΑΣ ΑΥΤΩΝ ΤΟ ΦΥΣΗΜΑ· ΤΑ ΔΕ ΦΛΕΓΜΑΙΝΟΝΤΑ ΤΩΝ ΤΡΑΥΜΑΤΩΝ ΟΥΔΕ ΕΠΙΒΟΛΗΝ ΧΕΙΡΟΣ ΑΝΕΧΕΤΑΙ, ΟΥΔΕ ΑΦΗΝ ΥΠΟΜΕΝΕΙ ΤΡΑΧΥΤΕΡΑΝ. ΔΙΑ ΤΟΥΤΟ ΟΙ ΣΟΦΟΙ ΤΩΝ ΙΑΤΡΩΝ ΜΑΛΑΚΗ ΤΙΝΙ ΣΠΟΓΓΙΑ ΤΑ ΤΟΙΑΥΤΑ ΚΑΤΑΨΗΧΟΥΣΙΝ ΕΛΚΗ. ΕΠΕΙ ΟΥΝ ΚΑΙ ΤΟΥΤΟΙΣ ΕΛΚΟΣ ΕΣΤΙΝ ΕΝ ΤΗ ΨΥΧΗ ΦΛΕΓΜΑΙΝΟΝ, ΩΣΠΕΡ ΑΠΑΛΗ ΤΙΝΙ ΣΠΟΓΓΙΑ ΠΡΟΣΗΝΕΣ ΥΔΩΡ ΚΑΙ ΠΟΤΙΜΟΝ ΣΠΩΝΤΕΣ, ΟΥΤΩ ΤΑ ΕΙΡΗΜΕΝΑ ΑΠΑΝΤΑ, ΚΑΤΑΝΤΛΗΣΑΝΤΕΣ, ΠΕΙΡΩΜΕΘΑ ΚΑΤΑΣΤΕΛΛΕΙΝ ΑΥΤΩΝ ΤΟ ΦΥΣΗΜΑ, ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΓΚΟΝ ΚΑΘΑΙΡΕΙΝ ΑΠΑΝΤΑ· ΚΑΝ ΥΒΡΙΖΩΣΙ, ΚΑΝ ΛΑΚΤΙΖΩΣΙ, ΚΑΝ ΕΜΠΤΥΩΣΙ, ΚΑΝ ΟΤΙΟΥΝ ΠΟΙΩΣΙ, ΜΗ ΚΑΤΑΛΕΙΠΗΣ ΤΗΝ ΙΑΤΡΕΙΑΝ, ΑΓΑΠΗΤΕ. ΤΟΥΣ ΓΑΡ ΑΝΘΡΩΠΟΝ ΠΑΡΑΠΛΗΓΑ ΘΕΡΑΠΕΥΟΝΤΑΣ ΑΝΑΓΚΗ ΠΟΛΛΑ ΤΟΙΑΥΤΑ ΥΠΟΜΕΝΕΙΝ· ΑΛΛ᾿ ΟΜΩΣ ΟΥΔΕ ΟΥΤΩΣ ΑΦΙΣΤΑΣΘΑΙ ΧΡΗ, ΑΛΛΑ ΔΙ᾿ ΑΥΤΑ ΜΕΝ ΟΥΝ ΤΑΥΤΑ ΜΑΛΙΣΤΑ ΑΥΤΟΥΣ ΤΑΛΑΝΙΖΕΙΝ ΚΑΙ ΔΑΚΡΥΕΙΝ ΧΡΗ, ΟΤΙ ΤΟΙΟΥΤΟΝ ΑΥΤΩΝ ΤΗΣ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ ΕΣΤΙ ΤΟ ΕΙΔΟΣ.

ΤΑΥΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΙΣΧΥΡΟΤΕΡΟΥΣ ΛΕΓΩ ΚΑΙ ΑΝΕΠΗΡΕΑΣΤΟΥΣ, ΚΑΙ ΔΥΝΑΜΕΝΟΥΣ ΕΚ ΤΗΣ ΕΚΕΙΝΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΜΗΔΕΜΙΑΝ ΠΑΡΑΔΕΞΑΣΘΑΙ ΒΛΑΒΗΝ· ΩΣ ΕΙ ΤΙΣ ΑΣΘΕΝΕΣΤΕΡΟΣ ΕΙΗ, ΦΕΥΓΕΤΩ ΤΟΥΤΩΝ ΤΑΣ ΣΥΝΟΥΣΙΑΣ, ΑΠΟΠΗΔΑΤΩ ΤΟΥΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥΣ, ΩΣΤΕ ΜΗ ΤΗΝ ΤΗΣ ΦΙΛΙΑΣ ΥΠΟΘΕΣΙΝ ΑΦΟΡΜΗΝ ΑΣΕΒΕΙΑΣ ΓΕΝΕΣΘΑΙ. ΟΥΤΩ ΚΑΙ ΠΑΥΛΟΣ ΠΟΙΕΙ, ΑΥΤΟΣ ΜΕΝ ΤΟΙΣ ΑΡΡΩΣΤΟΥΣΙΝ ΑΝΑΜΙΓΝΥΤΑΙ ΚΑΙ ΛΕΓΕΙ, «ΕΓΕΝΟΜΗΝ ΤΟΙΣ ΙΟΥΔΑΙΟΙΣ ΩΣ ΙΟΥΔΑΙΟΣ, ΤΟΙΣ ΑΝΟΜΟΙΣ ΩΣ ΑΝΟΜΟΣ», ΤΟΥΣ ΔΕ ΜΑΘΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΣΤΕΡΟΝ ΔΙΑΚΕΙΜΕΝΟΥΣ ΑΠΑΓΕΙ ΠΑΡΑΙΝΩΝ ΟΥΤΩ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: «ΦΘΕΙΡΟΥΣΙΝ ΗΘΗ ΧΡΗΣΤΑ ΟΜΙΛΙΑΙ ΚΑΚΑΙ» ΚΑΙ ΠΑΛΙΝ· «ΕΞΕΛΘΕΤΕ ΕΚ ΜΕΣΟΥ ΑΥΤΩΝ, ΚΑΙ ΑΦΟΡΙΣΘΗΤΕ, ΛΕΓΕΙ ΚΥΡΙΟΣ». Ο ΜΕΝ ΓΑΡ ΙΑΤΡΟΣ ΑΝ ΕΛΘΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΑΜΝΟΝΤΑ, ΚΑΚΕΙΝΟΝ ΚΑΙ ΕΑΥΤΟΝ ΠΟΛΛΑΚΙΣ ΩΦΕΛΗΣΕΝ, Ο ΔΕ ΑΣΘΕΝΕΣΤΕΡΟΣ ΚΑΙ ΕΑΥΤΟΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΡΩΣΤΟΥΝΤΑ ΠΑΡΕΒΛΑΨΕ, ΤΟΙΣ ΝΟΣΟΥΣΙΝ ΑΝΑΜΙΓΝΥΜΕΝΟΣ· ΕΚΕΙΝΟΝ ΤΕ ΓΑΡ ΟΥΔΕΝ ΩΦΕΛΗΣΑΙ ΔΥΝΗΣΕΤΑΙ, ΚΑΙ ΑΥΤΟΣ ΕΠΙΣΠΑΣΕΤΑΙ ΠΟΛΛΗΝ ΑΠΟ ΤΗΣ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ ΤΗΝ ΒΛΑΒΗΝ. ΚΑΙ ΟΠΕΡ ΟΙ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΟΦΘΑΛΜΙΩΝΤΑΣ ΟΡΩΝΤΕΣ ΠΑΣΧΟΥΣΙΝ, ΕΦΕΛΚΟΜΕΝΟΙ ΤΙ ΤΗΣ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ ΕΚΕΙΝΗΣ, ΤΟΥΤΟ ΚΑΙ ΟΙ ΤΟΙΣ ΒΛΑΣΦΗΜΟΙΣ ΣΥΝΑΝΑΜΙΓΝΥΜΕΝΟΙ ΤΟΥΤΟΙΣ ΥΠΟΜΕΝΟΥΣΙΝ, ΑΝ ΩΣΙΝ ΑΣΘΕΝΕΣΤΕΡΟΙ, ΠΟΛΥ ΤΗΣ ΑΣΕΒΕΙΑΣ ΠΡΟΣ ΕΑΥΤΟΥΣ ΕΠΙΣΠΩΜΕΝΟΙ ΜΕΡΟΣ.

ΙΝ ΟΥΝ ΜΗ ΤΑ ΜΕΓΙΣΤΑ ΕΑΥΤΟΥΣ ΠΑΡΑΒΛΑΨΩΜΕΝ, ΦΕΥΓΩΜΕΝ ΑΥΤΩΝ ΤΑΣ ΣΥΝΟΥΣΙΑΣ, ΕΥΧΟΜΕΝΟΙ ΜΟΝΟ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΝΤΕΣ ΤΟΝ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΟΝ ΘΕΟΝ, ΤΟΝ ΘΕΛΟΝΤΑ ΠΑΝΤΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΣΩΘΗΝΑΙ ΚΑΙ ΕΙΣ ΕΠΙΓΝΩΣΙΝ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ ΕΛΘΕΙΝ, ΑΠΑΛΛΑΞΑΙ ΜΕΝ ΑΥΤΟΥΣ ΤΗΣ ΠΛΑΝΗΣ, ΚΑΙ ΤΗΣ ΤΟΥ ΔΙΑΒΟΛΟΥ ΠΑΓΙΔΟΣ, ΕΠΑΝΑΓΑΓΕΙΝ ΔΕ ΕΠΙ ΤΟ ΤΗΣ ΓΝΩΣΕΩΣ ΦΩΣ ΕΠΙ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΚΑΙ ΠΑΤΕΡΑ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΣΥΝ ΤΩ ΖΩΟΠΟΙΩ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΩ ΠΝΕΥΜΑΤΙ, Ω Η ΔΟΞΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ, ΝΥΝ ΚΑΙ ΑΕΙ, ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ. ΑΜΗΝ»[13].

Δηλαδή: Γι᾿ αυτό λοιπόν σας παρακαλώ όλους να προσπαθείτε όσο μπορείτε να τους θεραπεύετε, συζητώντας μαζί τους με καλοσύνη και επιείκεια, όπως ακριβώς κάνουμε με εκείνους που προσβλήθηκαν από διανοητική ασθένεια και παραφέρονται· καθόσον αυτοί από παραφροσύνη γέννησαν την θεωρία αυτή και από υπερβολική ανοησία· τα φλογισμένα όμως τραύματα δεν ανέχονται ούτε χέρι να τα αγγίξει, ούτε υποφέρουν την δυνατή πίεση. Γι᾿ αυτό οι σοφοί γιατροί χρησιμοποιούν μαλακό σφουγγάρι για το πλύσιμο των πληγών αυτού του είδους. Επειδή λοιπόν και στην ψυχή αυτών υπάρχει φλογισμένη πληγή, όπως ακριβώς, χρησιμοποιώντας μαλακό σφουγγάρι, καθαρίζουμε την πληγή με καθαρό και πόσιμο νερό, έτσι ας προσπαθούμε να περιορίσουμε την αλαζονεία αυτών και να καθαρίζουμε τον όγκο τους, χρησιμοποιώντας με καλοσύνη όλα εκείνα που είπαμε μέχρι τώρα. Και είτε σε βρίζουν, είτε σε κλωτσούν, είτε σε φτύνουν, είτε σου κάνουν ο,τιδήποτε παρόμοιο, να μην εγκαταλείπεις, την θεραπεία. Διότι εκείνοι που θεραπεύουν άνθρωπο παράφρονα είναι αναγκασμένοι να υπομένουν πολλά παρόμοια· παρ᾿ όλα αυτά όμως δεν πρέπει να παραιτούνται από την προσπάθειά τους, αλλ᾿ ακριβώς γι᾿ αυτά πρέπει βέβαια να τους συμπονάμε και να δακρύζουμε γι᾿ αυτούς, διότι είναι τέτοιο το είδος της ασθένειας από το οποίο προσβλήθηκαν.

Αυτά τα λέω για τους ισχυρότερους και ανεπηρέαστους, και που μπορούν να μην υποστούν καμιά βλάβη από την συναναστροφή μαζί τους· διότι, εάν κάποιος είναι ασθενέστερος ως προς την πίστη, ας αποφεύγει τις συναναστροφές με αυτούς, ας απομακρύνεται από τις συγκεντρώσεις τους, ώστε να μη γίνει η αιτία της φιλίας, αφορμή ασέβειας. Το ίδιο κάμνει και ο Παύλος· ο ίδιος συναναστρέφεται τους ασθενείς και λέει: «Έγινα στους Ιουδαίους σαν Ιουδαίος, και σε κείνους που βρίσκονταν έξω από τον νόμο σαν να ήμουν και εγώ έξω από τον νόμο», ενώ τους μαθητές που ήσαν ασθενέστεροι ως προς την πίστη τους αποτρέπει από τις τέτοιου είδους συναναστροφές, συμβουλεύοντας αυτούς και διδάσκοντάς τους τα εξής: «Οι κακές συναναστροφές καταστρέφουν τα καλά ήθη» και πάλι: «Φύγετε ανάμεσα απ᾿ αυτούς και απομακρυνθείτε, λέει ο Κύριος». Διότι ο μεν γιατρός, αν έρθει προς τον ασθενή, πολλές φορές ωφελεί και εκείνον και τον εαυτό του, ενώ ο ασθενέστερος, συναναστρεφόμενος με τους ασθενείς, και τον εαυτό του βλάπτει και τον ασθενή· διότι και εκείνον δεν μπορεί να τον ωφελήσει καθόλου, και ο ίδιος αποκομίζει μεγάλη βλάβη από την ασθένεια. Και εκείνο ακριβώς που παθαίνουν εκείνοι που κοιτάζουν όσους πάσχουν από ασθένεια των ματιών, παίρνοντας κάτι από την ασθένεια αυτή, αυτό παθαίνουν και εκείνοι που συναναστρέφονται αυτούς τους βλάσφημους, αν είναι ασθενέστεροι, παίρνουν μεγάλο μέρος της ασέβειάς τους.

Για να μην προξενήσουμε λοιπόν μεγάλη βλάβη στον εαυτό μας, ας αποφεύγουμε τις παρέες αυτών, και μόνο ας προσευχόμαστε και ας παρακαλούμε τον φιλάνθρωπο Θεό, ο Οποίος θέλει όλοι οι άνθρωποι να σωθούν και να γνωρίσουν την αλήθεια, να τους απαλλάξει από την πλάνη και την παγίδα του διαβόλου και να τους επαναφέρει στο φως της γνώσεως, στον Θεό δηλαδή και Πατέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον Οποίο μαζί με το ζωοποιό και πανάγιο Πνεύμα ανήκει η δόξα και η δύναμη, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

 


 

Παραπομπές

[1]. π. Γεωργίου Μεταλληνού, «Ενορία: Ο Χριστός εν τω μέσω ημών». Εκδόσεις «Αποστολικής Διακονίας» 1990, σελ. 9.

[2]. Α΄ Τιμοθέου γ´ 9.

[3]. Πρβλ. Εφεσίους δ´ 13.

[4]. Φιλοσοφική και Θεολογική Βιβλιοθήκη αριθμ. 20, Εκδ. Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 1991.

[5]. Πράξεων β´ 42-47.

[6]. «Διάλογος» αριθμ. 18, σελ. 218-271.

[7]. Ε.Π.Ε. τ. 1, σελ. 158, § 1.

[8]. Λουκά δ´ 18-19.

[9]. Ιωάννου ιζ´ 12.

[10]. Προφήτου Ιεζεκιήλ λγ´ 1-9.

[11]. Μεγάλου Αθανασίου, «Κατά Αρειανών Γ´», § 67, Ε.Π.Ε. τ. 3, σ. 198.

[12]. Ιωάννου Χρυσοστόμου, «Περί Ακαταλήπτου Γ΄» Ε.Π.Ε. τ. 35, § 1 σ. 80.

[13]. Ιωάννου Χρυσοστόμου, «Περί Ακαταλήπτου» Ε.Π.Ε. τ. 35, § 7 σ. 74-76.

 


 

(Πηγή: Μητροπολίτου Καισαριανής, Βύρωνος και Υμηττού Δανιήλ, Κάνιστρον Εισηγήσεων, Καισαριανή 2008)

 


 

Εκτύπωση Σελίδας Μείωση Γραμματοσειράς Αύξηση Γραμματοσειράς
Ἐπιστροφή στήν ἀρχή τῆς σελίδας