Τι καινούργιο προστέθηκε στην ιστοσελίδα... | Χάρτης Ιστότοπου
Εκτύπωση Σελίδας Μείωση Γραμματοσειράς Αύξηση Γραμματοσειράς

ΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ ΚΑΙ Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΜΑΣ

 

Κείμενο της Ιεράς Κοινότητος του Αγίου Όρους


΄Αγιον Όρος 1990

 

Η Ορθοδοξία είναι η Εκκλησία του Σταυρού και της Αναστάσεως. Και το φως αυτό το ανέσπερο, η χαρά η άληκτη που γεννάται εκ του Τάφου, συγκρατεί, συνέχει και καλλύνει τα πάντα μέσα στην Εκκλησία.

Και ο άνθρωπος, είτε κλαίει, είτε προβληματίζεται για τη σωτηρία του, είτε βασανίζεται για θέματα πίστεως, είτε δουλεύει για το ψωμί του· ζητά, έχει ανάγκη Αυτόν που καταλαβαίνει τον άνθρωπο, που έγινε άνθρωπος όντας Θεός, που θυσιάστηκε για τον άνθρωπο και μιλά τη γλώσσα του καθενός. Δίδει στον καθένα αυτό που θέλει, που έχει ανάγκη, που καταλαβαίνει, που ζητά. Έτσι σώζονται όλοι και ο καθένας προσωπικά, ακούγοντας το όνομά του, παίρνοντας όνομα καινό. Και όλοι συναγόμεθα στην Ευχαριστία, στη Θεία Λειτουργία, όπου φανερώνεται πλήρως ο Κύριος. Και απ᾿ όπου παίρνομε δύναμη, για να συνεχίσωμε την πορεία μας.

Όλα είναι δοκιμασμένα, περασμένα από κρίση μεγάλη. Όλα είναι της Αναστάσεως την πείραν ειληφότα. Είναι ο άνθρωπος ήρεμος και παντοδύναμος. Δεν φοβάται καμμιά απειλή, όχι γιατί είναι αρματωμένος κοσμικά, αλλά γιατί τον αγαπά Αυτός που αγαπά όλο τον κόσμο και νίκησε το θάνατο δια του θανάτου.

Η θεολογία και η ευσέβεια της ορθοδόξου Εκκλησίας ανακεφαλαιώνονται στον χαιρετισμό του Αγίου Σεραφείμ του Σάρωφ: «Χαρά μου, Χριστός ανέστη».

Τα προβλήματα έχουν λυθή. Αδιέξοδα δεν υπάρχουν πια. Το γεγονός, η έκρηξη του φωτός της Αναστάσεως ανοίγει άλλη σελίδα της ιστορίας. «Ήλθε η της ζωής βασιλεία και κατελύθη του θανάτου το κράτος και γέγονεν άλλη γέννησις, βίος έτερος, άλλο ζωής είδος, αυτής της φύσεως ημών μεταστοιχείωσις» (΄Αγ. Γρηγόριος Νύσσης).

Μπαίνομε στην καινή κτίσι. Και πάλι αρχίζομε και δουλεύομε. Ζούμε, σκεφτόμαστε και δημιουργούμε πολιτισμό. Και γνωρίζομε νέες περιπέτειες, πειρασμούς, δυσκολίες. Και όλα τα ζούμε διαφορετικά.

Έχει αφομοιωτική και προσληπτική δύναμη η Εκκλησία και η θεολογία της, γιατί μιλά, αντιδρά, ενεργεί και πράττει ως εξουσίαν έχουσα.

Αγαπά όλους. Δέχεται όλους. Δεν φοβάται κανένα. Δεν πείθεται σε κανένα ψέμα. Δεν ανέχεται καμμιά πλάνη ή αίρεσι.

Εδώ βρίσκει ο άνθρωπος την ανάπαυσί του, τον εαυτό του, τον ρυθμό του.

Ό,τι ζητά, το έχει με το παραπάνω. Ό,τι του προσφέρεται, επί καρδίαν ανθρώπου ουκ ανέβη.

Η ενσάρκωσι αυτής της αγωγής και της χάριτος του Αναστημένου διακρίνεται στα πρόσωπα όλων των Αγίων. Μπορούμε όμως να τα δούμε χαρακτηριστικά και χειροπιαστά στη μορφή και το έργο του αγίου Κοσμά του Αιτωλού, που γεννιέται πνευματικά στο ΄Αγιον Όρος, παίρνει ευλογία από τον οικουμενικό Πατριάρχη κυρ-Σωφρόνιο και βγαίνει στο κήρυγμα. Το ήθος και ο λόγος του έχει μια άμεση σχέσι με το ήθος του Όρους και τη μεγαλοπρέπεια της Αγια-Σοφίας.

Έζησε στο Όρος 17 χρόνια. Ασκήθηκε. Έγινε αγιορείτης αληθινός. Έμαθε να είναι ταπεινός. Αγιάστηκε. Ήταν καλή φύσι ο ίδιος. Και ανέτειλε από μέσα του αυτό το θαύμα, ο ήλιος που φώτισε την υπ᾿ ουρανόν. Εξαίφνης, ανελπίστως, σου μη ειδότος, έρχονται τα χαρίσματα μόνα τους – εάν ο τόπος είναι καθαρός – όταν και όπως ο Θεός θέλει.

Δεν τον δίδαξε κανείς επί μέρους πράγματα· πώς να μιλά, πώς να γράψη στον κάθε πασά, πώς να διοργανώση την παιδεία.

Γνώρισε τον συντετμημένο λόγο της χάριτος, το πλήρωμα της ζωής που ξεπερνά κάθε θάνατο· και βγήκε να το πη στους κρεμασμένους σε ποικίλους σταυρούς αδελφούς του. Και σαν καλός Σαμαρείτης τους μαλάκωσε τον πόνο, τους έπλυνε τις πληγές και τους οδήγησε στην άληκτη χαρά της καινής κτίσεως.

Μέσα στην Εκκλησία δεν παίρνεις εξωτερικές, μηχανικές εντολές, που σε κάνουν ετεροκίνητο, ούτε αυτοσχεδιάζεις, μεταβάλλοντας σε πειραματόζωα τους ανθρώπους που ποιμαίνεις. Αλλά είσαι ελεύθερος, κινείσαι αυθόρμητα και υπακούεις στη μιαν Αλήθεια και Ζωή. Πεθαίνεις, θάπτεσαι συν τω Χριστώ και ανατέλλει από μέσα σου μια όντως άλλη ζωή που σε ξεπερνά, ξεπερνά τον θάνατο, ανήκει σε όλους. Και συ ανήκεις σε όλους.

Υπακούεις και ξέρεις το Νόμο της εν Χριστώ ζωής. Έλκεσαι σαν μαγνητική βελόνη από μακρινό, αμετακίνητο πολικό αστέρα, που κατευθύνει απαρέκκλιτα την πορεία σου μέσα στα μεταβαλλόμενα στοιχεία της φύσεως και της ιστορίας.

Γι᾿ αυτό και ο άγιος Κοσμάς μιλά προσωπικά, κινείται ελεύθερα, πολιτεύεται όσια. Και απ᾿ όλη τη διαγωγή και τον λόγο του λέγεται το ίδιο πράγμα, φανερώνεται ξεκάθαρα ο ένας Λόγος του Θεού, που εσαρκώθη και έσωσε και σώζει τον άνθρωπο.

Είναι προσωπικός ο λόγος του Αγίου Κοσμά που γεννήθηκε απ᾿ αυτόν, που εξεφράσθη ελεύθερα, με τις εικόνες που ήθελε, την επιείκεια, την αυστηρότητα, την αγάπη και τη χάρι του. Και ταυτόχρονα είναι ολοκάθαρα ο λόγος ο ένας της Εκκλησίας. Μια επαλήθευσι του κυριακού λόγου: «Το ύδωρ ο εγώ δώσω γενήσεται εν υμίν πηγή ύδατος αλλομένου εις ζωήν αιώνιον».

Αυτή είναι η θεολογία των Αγίων: Λόγος δικός τους, προσωπικός, και ταυτοχρόνως λόγος του Θεού δια Πνεύματος γεννηθείς.

Γι᾿ αυτό, ενώ βγαίνει στο κήρυγμα μια εποχή που η τρικυμία μαίνεται και τα πάντα απειλούνται (οι κατακτητές πιέζουν, οι προπαγανδιστές από τη Δύσι οργιάζουν, οι Εβραίοι βυσσοδομούν, οι ραγιάδες υποκύπτουν· κατά επαρχίες αλλαξοπιστούν), εκείνος δεν ταράσσεται καθόλου. Σαν έμπειρος καπετάνιος ξέρει τι θα ρίξη στη θάλασσα και τι θα κρατήση.

Μιλά απλά, σταθερά και ήρεμα: «Θα ήθελα, αδελφοί μου, να ανέβαινα στον ουρανό και να φωνάξω ότι ο Χριστός είναι Θεός αληθινός και ζωή των απάντων, αλλά επειδή δεν μπορώ αυτό να κάμω, γυρίζω από τόπο σε τόπο και διδάσκω».

Με όλη του τη ζωή τους λέει:

«Μη φοβάστε καθόλου. Είμαι μαζί σας. Είμαι ελάχιστος και αδύνατος. Δεν είμαι ικανός, όχι για να σας διδάξω, αλλά ούτε να φιλήσω τα ποδάρια σας. Είστε βαφτισμένοι, μυρωμένοι και ο καθένας σας είναι μεγαλύτερος απ᾿ όλο τον κόσμο.

Και εγώ σας μιλώ σαν αδελφός, όχι σαν δάσκαλος. Η δουλειά η εδική μου είναι εδική σας, είναι της πίστεώς μας, του γένους μας. Δεν ζητώ χρήματα, σκούμπουρα, κουρνιαχτό και αράχνη. Με λέγει ο Χριστός, να ζητήσης ένα πράγμα όπου είναι τιμιώτερον από όλον τον κόσμον: να ζητήσης τους αδελφούς σου και τες αδελφές σου, να δεθήτε με την αγάπην, να σας βάλω εις τον παράδεισον, να χαίρεσθε πάντοτε.

Δεν έχω δικιά μου σακκούλα, κασέλλα, σπίτι. Ένα ράσο έχω. Και το σκαμνί όπου έχω δεν είναι εδικό μου, δια λόγου σας το έχω. Είναι ο τάφος μου και εγώ είμαι μέσα ο νεκρός όπου σας ομιλώ. Ετούτος ο τάφος έχει την εξουσίαν να διδάξη όλον τον κόσμον. Ο νεκρός εαυτός μου σας λέει την αλήθεια. Αν κατέβαινε ο Θεός, θα σας έλεγε τα ίδια.

Μην φοβάστε κανένα. Δώστε ό,τι σας ζητούν. Δώστε χαράτσια, χρήματα, πράγματα. Και το κορμί σας ας το καύσουν, ας το τηγανίσουν. Δεν θα δώσετε μόνο την ψυχή σας και τον Χριστό. Απ᾿ εκεί θα βγουν όλα. Και ανοίξτε σχολεία ελληνικά. Να βάλετε όλοι σας, για να σπουδάζουν όλα τα παιδιά, χωρίς να πληρώνουν. Να μάθουν τα παιδιά την ελληνική γλώσσα, για να ξεσκεπάσουν όλα τα μυστήρια της ζωής και της Εκκλησίας μας, που είναι εκεί κρυμμένα.

Από το σχολείον μανθάνομεν το κατά δύναμιν τι είναι Θεός, τι είναι αγία Τριάς, τι είναι άγγελοι, αρχάγγελοι, τι είναι δαίμονες, τι είναι Παράδεισος, τι είναι κόλασις, τι είναι αμαρτία, αρετή. Από το σχολείον μανθάνομεν τι είναι αγία Κοινωνία, τι είναι Βάπτισμα, τι είναι το άγιον Ευχέλαιον, ο τίμιος Γάμος, τι είναι ψυχή, τι είναι κορμί... το σχολείον ανοίγει τες εκκλησίες, το σχολείον ανοίγει τα μοναστήρια. Ανίσως και δεν ήτανε σχολεία, πού ήθελα εγώ να μάθω να σας διδάσκω;»

Είναι αυθεντία και όντως δάσκαλος ανθρώπων. Γι᾿ αυτό δεν έρχεται σαν αυθεντία και δάσκαλος, αλλά σαν μικρός και μαθητής. Δίδει συμβουλές και ζητά συμβουλές. Δίδει ευλογία (παρακαλεί τον Θεό να ευλογήση τη ζωή του κόσμου όλου) και ζητά την ευλογία των πιστών. Υψώνει τον κατατρεγμένο, τον εξουθενωμένο στη θέσι του δασκάλου, αυτού που έχει αξία, που δίδει συμβουλές, που λέει τη γνώμη του και δίδει ευλογία. Έτσι ανιστά τον άνθρωπο, από ραγιά τον κάνει αφέντη, κύριο, άρχοντα του πνεύματος.

Είναι ταπεινός. Βάζει τον εαυτό του κάτω απ᾿ όλους. Δεν θεωρεί τον εαυτό του άξιο να συμβουλεύση κανένα σαν δάσκαλος. Και ταυτοχρόνως έχει τη δύναμι να πη ότι δεν πρέπει να περιμένουν κανένα προφήτη Ηλία, γιατί αν θα ερχόταν εν σαρκί, θα έκαιγε την γην άρδην: «Ο Πανάγαθος Θεός δια την ευσπλαγχνίαν του μου εχάρισε (το ζήλο και τη διδασκαλία του προφήτου) και μη καρτερείτε άλλον Ηλίαν να σας διδάξη».

Ξέρει να μιλά, να σέβεται τον άλλο, να διοργανώνη. Να πολιτεύεται με διάκρισι. Να αντιμετωπίζη τα αναπάντεχα σαν γνωστά. Είναι ρηξικέλευθος και συνεσταλμένος. Εξουθενωμένος και αγέρωχος. Συντετριμμένος και ηγεμονικός. Και όλα αυτά για το καλό του άλλου.

Είναι αληθινός επαναστάτης, ανανεωτής των πάντων. Κρίνει τον πλούσιο που δεν δίδει στον φτωχό. Διοργανώνει δωρεάν παιδεία. Σέβεται τη γυναίκα. Βλέπει ότι την καταπιέζουν. Φανερώνεται πραγματικός υπερασπιστής της. Ρίχνει όλους στο φιλότιμο.

Είναι ρήτορας, παιδαγωγός, ιεροκήρυκας, γλωσσοπλάστης, ησυχαστής. Είναι θεός κατά χάριν.

Έδωσε το είναι του το αγιασμένο στον λαό. Του έδωσε ο λαός την καρδιά του και τα παιδιά του, για να τα ευλογήση και να τα μορφώση. Βρίσκονται αυτά τα δύο δεμένα, αλληλένδετα: Ζη ο άγιος Κοσμάς για το λαό. Και ο λαός τούτος, όσο ζη, ζη από τη χάρι του αγίου Κοσμά. Του ελεύθερου, του ταπεινού, του αγνού, του συντετριμμένου, που έγινε χώμα για να τον πατήσουν, που τους έφερε το μήνυμα της αναστάσεως του ανθρώπου, της αναστάσεως του Γένους. Που τα είπε όλα πριν γίνουν, που τον έχουν μαζί τους.

Γι᾿ αυτό και όταν έφτασε η ώρα να τον κρεμάσουν, δεν αντιστάθηκε καθόλου. Ζήτησε ήρεμα να μην του δέσουν τα χέρια. Ήδη είχε τελειώσει το έργο του. Ή καλύτερα, το έργο του δεν τελειώνει με τον θάνατό του. Ο θάνατός του ο μαρτυρικός ήταν μέσα στην πορεία της ζωής του, ήταν ένα κομμάτι του κηρύγματός του, μια επιβεβαίωσι ότι ο θάνατος καταργήθηκε. Ο άγιος Κοσμάς μένει μαζί μας. Και ο Αναστημένος Χριστός νικά τον κόσμο.

......

Τι σχέσι έχουν όλα αυτά με κείνα που μας μαθαίνουν στο σχολείο «αρχή και τέλος»; Τι σχέσι έχουν οι διοργανωτές της Παιδείας μας με τους γενάρχες του Νέου Ελληνισμού;

Θαυμάζομε τον πατρο-Κοσμά και λογοκρίνουμε τη διδασκαλία του· δεν τον αφήνομε να πη στα παιδιά την αλήθεια.

Επαινούμε τον Μακρυγιάννη και περιφρονούμε την καρδιά της ζωής του, βγάζοντάς τον τρελό και θρησκόληπτο.

Τι σχέσι έχει ο ανδρισμός και η χάρι των Αγίων και των παλληκαριών της παραδόσεώς μας με το ήθος αυτών που κάνουν διακηρύξεις για νέα ζωή στα παιδιά;

Και όταν ξεσκεπαστή στα μάτια των παιδιών αυτή η καπηλεία και παραχάραξι που γίνεται, αυτά τι θα προτιμήσουν; Τη λογική του ΚΕΜΕ, το επίπεδο της ΟΛΜΕ, ή την πίστι και το ήθος του πατρο-Κοσμά και του Μακρυγιάννη;

Γιατί να μη μπορή ένα σημερινό παιδί να πιή τέτοιο νερό; Να αναπνεύση τέτοιο αέρα; Να υψωθή σε τέτοιο επίπεδο; Να προχωρήση σε τέτοια ευρυχωρία; Να σταθή σε τόπο αποστολικό, όπως λέει ο άγιος Κοσμάς; Να χαρή μ᾿ αυτόν τον πάναγνο τρόπο τη ζωή του; Να περάση στην αιωνιότητα ψυχή τε και σώματι από τώρα σαν τον Μακρυγιάννη; Να δεχθή τον Χριστό συν Πατρί και Πνεύματι μέσα στην ψυχή του, το είναι του;

Να μιλήση πρωτότυπα και ελεύθερα. Να διοργανώση υπεύθυνα. Και να πολιτευθή συνετά.

Να δώση λύσεις σε προβλήματα ακατάπαυστα νέα. Να του είναι όλα απλά, συνηθισμένα, τετριμμένα και εύκολα, τα πιο δύσκολα και πρωτάκουστα και δαιμονικώς μπλεγμένα. Να κάμη συντροφιά στους ανθρώπους. Να αγαπήση τον Χριστό και να ενωθή αδιάρρηκτα με τους αδελφούς του και τες αδελφές του. Να μην αφήση κανένα θηρίο να τους κατασπαράξη. Να μιλήση και να συμπεριφερθή γαλήνια και αδυσώπητα και στους θηριώδεις ανθρώπους. Να τους δαμάση. Να τους ημερέψη. Να τους κάμη να εμέσουν το δηλητήριο. Και να αξιοποιήση τα καλά στοιχεία που έχει η φύσι τους, το είναι τους, η προσπάθεια, η ιδεολογία τους.

Να σταθή σε τόπο ακρογωνιαίο σαν εύθραυστο παιδί, σαν άκμων τυπτόμενος· προφήτης, ηγέτης, που ανασυγκροτεί, ανιστά την πεπτωκυίαν σκηνήν, το μεγαλείο του ανθρώπου. Σαν τον άγιο Κοσμά, το καύχημα του Γένους μας και του ανθρωπίνου γένους.

Γιατί να δίνωμε στα παιδιά πράγματα κακορρίζικα, μικρά, στενά, ξέψυχα, μίζερα; Γιατί άψυχα, ανούσια, που προκαλούν ναυτία;

Γιατί χωρισμένα, σχιζοφρενικά, αντιμαχόμενα, διαλυμένα σαν κομμένο γάλα;

Γιατί να μην ζωοποιηθούν με τούτο το ένα πνεύμα που δίδει νόημα στο καθετί και ξεπερνά το θάνατο; Που φέρνει τον άνθρωπο, στα υπέρ φύσιν. Και γεμίζει την τωρινή του ζωή, τη μικρή και συνηθισμένη, με αίγλη και χάρι πρωτόβλεπτη και ανέκλειπτη;

Γιατί να μην ανάψουμε τη λαμπάδα της ζωής του παιδιού απ᾿ εδώ; Να δώσωμε σ᾿ όλα τα παιδιά τη δυνατότητα, πλησιάζοντας τους πυρφόρους και θεοφόρους τούτους ανθρώπους, τους Αγίους μας, να γίνουν κι αυτά άνθρωποι ζωντανοί, αυθόρμητοι, φοβεροί τοις υπεναντίοις, ατρόμητοι σε κάθε κίνδυνο, σε κάθε απειλή· φοβεροί στον ίδιο τον θάνατο;

Και να είναι ταυτόχρονα λεπτοί, ευαίσθητοι, παρηγοριά για κάθε κατατρεγμένο και πληγωμένο, για κάθε πλάσμα, για όλη τη δημιουργία που συνωδίνει και συστενάζει, περιμένοντας και αυτή την ελευθερία της από τα ελευθερωμένα τέκνα του Θεού.

Γιατί να μη δώσωμε έτσι τη δυνατότητα στον καθένα να ακολουθήση το δρόμο του, την κλήσι του, την αγάπη του; Να γίνουν τεχνίτες, επιστήμονες, εργάτες, αγρότες, έμποροι, καλλιτέχνες. Και να νοιώθουν ότι όλα είναι άγια, σεμνά, γεμάτα φως, χάρι, αιωνιότητα· τα πρόσκαιρα, τα μικρά, τα υλικά. Όλα, όταν είναι ευλογημένα από τον Θεό. Να κάμουν έτσι όλες τις δουλειές, να εξασκήσουν τα επαγγέλματα, τις τέχνες και επιστήμες σαν ιερά διακονήματα, εργόχειρα, σαν μια μορφή προσευχής, τρόπο προσφοράς και αγάπης προς τον ΄Αλλο.

Να νοιώσουν, να καταλάβουν ότι δεν υπάρχει διχασμός στη ζωή του ανθρώπου, δεν είναι πνευματικό το μη υλικό, αλλά το γεμάτο με τη χάρι του Θεού, που χαρίζει τον παράδεισο από τώρα σ᾿ ολόκληρη την ύπαρξι του ανθρώπου.

Και μεγάλος δεν είναι ο ικανός, που μπορεί να συνθλίψη, να πληγώση, να χτυπήση τον άλλο. Μεγάλος είναι ο ελάχιστος, ο ευαίσθητος, ο ταπεινός, ο αγαπών, που δέχθηκε τη χάρι του Θεού και είναι ανίκανος να κάμη κακό στον άλλο, ανίκανος να τον πληγώση. Και ικανός να υποφέρη, να υπομένη, να πεθαίνη αυτός από αγάπη, για να ζουν, να προκόβουν, να χαίρωνται οι άλλοι, που δεν χωρίζονται από τον ίδιο τον εαυτό του.

Έτσι να μάθουν σαν τον άγιο Κοσμά να μιλούν, να γράφουν, να διοργανώνουν σχολεία και κοινωνίες. Να κτίζουν πόλεις, χωριά, σπίτια, που να χωρούν τον άνθρωπο, να είναι ανθρώπινα, ώστε ζώντας εκεί ο άνθρωπος να παίρνη αφώνως και ακόπως σωστή αγωγή.

Να τραγουδούν, να ψυχαγωγούνται και να είναι πράγματι όλα ψυχής αγωγή και θεία δοξολογία και αναγωγή ολοσώματη σε ουράνια παράκλησι.

Και να προχέεται ειρήνη, γαλήνη, ευλογία, φως, ανάπαυσι, από τους ίδιους και από τα έργα των χειρών και του νοός των.

Έχει τότε ο άνθρωπος ο αδύνατος δύναμι ακαταγώνιστη. Διορθώνει τα κακά. Αξιοποιεί τα καλά. Θεραπεύει τα ασθενή. Και τα κάνει όλα με τη δύναμι και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, που όλον συγκροτεί τον θεσμόν της Εκκλησίας και την προσωπική ζωή του κάθε πιστού.

 


 

Εκτύπωση Σελίδας Μείωση Γραμματοσειράς Αύξηση Γραμματοσειράς
Ἐπιστροφή στήν ἀρχή τῆς σελίδας