Τι καινούργιο προστέθηκε στην ιστοσελίδα... | Χάρτης Ιστότοπου
Εκτύπωση Σελίδας Μείωση Γραμματοσειράς Αύξηση Γραμματοσειράς

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ

 

της κας Ελένης Ανδρουλάκη

 

Διαβάζουμε σε ιστοσελίδα που επιγράφεται το «Βιβλίο του Μίσους». Εκεί γράφουν οι χρήστες του Διαδικτύου τις εμπειρίες μίσους που έχουν, ποιον μισούν και τι μισούν. «Μισώ όταν ξυπνώ το πρωί και συνδέομαι στο Διαδίκτυο και βλέπω ότι τίποτε δεν άλλαξε από όταν συνδέθηκα εχθές τη νύχτα. Καμμία από τις αγαπημένες μου ιστοσελίδες ειδήσεων δεν ανανέωσε καμμία ιστορία ειδήσεων, δεν έλαβα κανένα καινούργιο email, τίποτα ενδιαφέρον δεν έγινε στο Facebook... Τότε πρέπει να ψάξω να βρω έναν τρόπο να διασκεδάσω ώσπου κάτι νέο ή ενδιαφέρον να συμβεί στο Διαδίκτυο». Σε περισσότερους από 2 δισεκατομμύρια ανέρχονται σήμερα οι χρήστες Διαδικτύου σε όλο τον κόσμο. Το 93% των παιδιών 10-15 ετών χρησιμοποιεί σήμερα ηλεκτρονικό υπολογιστή, σύμφωνα με έρευνα που εκπονήθηκε στην περιοχή της Αττικής. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη στη Θεσσαλονίκη, το 54% των παιδιών και εφήβων χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο σε καθημερινή βάση. Το Διαδίκτυο έχει γίνει αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας, με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Οι νέες τεχνολογίες έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνούμε, ενημερωνόμαστε, μαθαίνουμε, εργαζόμαστε, ψυχαγωγούμαστε. Η βύθισή μας σε αυτόν τον ολοένα και πιο ψηφιακό κόσμο επηρεάζει τη σχέση μας και ιδιαιτέρως τη σχέση των παιδιών μας με τους άλλους ανθρώπους, με τον κόσμο, με τον εαυτό τους, με τη γνώση, με τη ζωή.

 

Η χρήση του Διαδικτύου σήμερα

Το Internet αποτελεί εργαλείο για επικοινωνία, έρευνα, ενημέρωση, ψυχαγωγία, εργασία (τηλε-εργασία). Χρησιμοποιείται στην εκπαίδευση (τηλε-εκπαίδευση), στο εμπόριο (ηλεκτρονικό εμπόριο), για τις συναλλαγές του πολίτη με Δημόσιες Υπηρεσίες και Οργανισμούς (ηλεκτρονική διακυβέρνηση), στην ιατρική (τηλε-ιατρική). Στο Διαδίκτυο μπορείς να αναζητήσεις και να βρεις άμεσα πληροφορίες για οτιδήποτε, να επικοινωνήσεις μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail), να συμμετάσχεις σε συζητήσεις (forum), να συνομιλήσεις με γνωστούς και αγνώστους (chat και video-chat), να πάρεις μέρος σε τηλεδιάσκεψη (tele-conference), βιντεοδιάσκεψη (video-conference) και σε ομάδες συζητήσεων (newsgroups), αλλά και σε οποιεσδήποτε ομάδες όλων των ενδιαφερόντων, ομάδες παικτών ηλεκτρονικών παιχνιδιών, ομάδες γνωριμιών, αυτοκτονίας, σατανισμού κ.λπ. Μπορείς να οδηγηθείς στον Χριστό μέσω κάποιας ενδιαφέρουσας ιεραποστολικής ιστοσελίδας. Μπορείς να στέλνεις άμεσα μηνύματα (instant messaging), μπορείς να βρεις εκατομμύρια βιβλία, να έχεις πρόσβαση σε μια απέραντη βιβλιοθήκη από το σπίτι σου, να διαβάσεις αμέτρητα επιστημονικά άρθρα, μπορείς να δεις και να μιλήσεις ζωντανά με τα εγγόνια σου στο εξωτερικό (μέσω skype), πράγματα αδύνατα πριν την έλευση του Διαδικτύου. Μπορείς να παίξεις κάθε είδους ηλεκτρονικό παιχνίδι online, μπορείς να παίξεις τζόγο, να «κατεβάσεις» και να «ανεβάσεις» τραγούδια, φωτογραφίες, βίντεο, ταινίες, μπορείς να δημιουργήσεις το δικό σου ιστολόγιο (blog)[1], όπου έχεις τη δυνατότητα να γράφεις και να αναρτείς οτιδήποτε, μπορείς να ζεις μια εικονική ζωή μέσα σε εικονικές online κοινότητες, μπορείς να γίνεις μέλος σε ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook, το My Space, το Τwitter. Γνωρίζετε, αλήθεια, σε ποια Διαδικτυακή φυλή ανήκει το παιδί σας; Είναι youtuber, blogger, forumίτης, online gamer, κοινωνικά δικτυωμένο, hacker, e-αγοραστής, τζογαδόρος; Γνωρίζετε σε ποια Διαδικτυακή παιδική χαρά περνά τον ελεύθερο ή τον παραγωγικό χρόνο του;

Το Διαδίκτυο είναι όπως το ηλεκτρικό μαχαίρι, χρήσιμο για όσους γνωρίζουν να το χρησιμοποιούν σωστά, ιδιαιτέρως επικίνδυνο για τους υπόλοιπους και ακόμα περισσότερο για τα παιδιά, αν δεν εκπαιδευθούν στην υπό προϋποθέσεις σωστή χρήση του. Μπορεί κανείς να εκμεταλλευτεί τις πραγματικά μεγάλες δυνατότητές του, να αξιοποιήσει την ταχύτητα, την αμεσότητα, τη διαδραστικότητα, που αποτελούν εγγενή χαρακτηριστικά του, ή να πέσει στην παγίδα της ελαφρότητας, της προχειρότητας και της καταστρεπτικής χρήσης του.

Το Διαδίκτυο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ώστε να αποβεί ωφέλιμο. Για παράδειγμα, η εκπαιδευτική χρήση του που εφαρμόζεται και στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια παρέχει νέες δυνατότητες για αύξηση του ενδιαφέροντος για τη μάθηση και την εκπαιδευτική διαδικασία. Το μοντέλο της μάθησης έχει αλλάξει και ένα νέο ψηφιακό σχολείο δημιουργείται. Κατά πόσο αυτό θα ωφελήσει τα παιδιά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους εκπαιδευτικούς, που θα αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες με κατάλληλο τρόπο ώστε να μη χαθεί ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της διδασκαλίας, και από την απόσταση που θα κρατηθεί από το μέσο. Το μέσο πρέπει να λειτουργήσει επικουρικά. Ο υπολογιστής δεν πρέπει να υποκαταστήσει το πρόσωπο και τις προσωπικές σχέσεις κι αυτό ισχύει για όλους τους τομείς της ζωής του παιδιού. Η χρήση του μέσου θα πρέπει να είναι σωστή, μετρημένη και όχι υπερβολική. Ο συνδυασμός των νέων τεχνολογιών με την παραδοσιακή διδασκαλία φαίνεται ότι λειτουργεί αποτελεσματικά. Ο μαθητής θα πρέπει να διδαχθεί ότι για να κάνει κανείς αποτελεσματική έρευνα θα πρέπει να συνδυάσει την έντυπη με την ηλεκτρονική αναζήτηση. Θα πρέπει να τονιστεί ότι τα παιδιά μπορεί να διαθέτουν εξοικείωση με τη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν την ικανότητα για μεθοδική και εποικοδομητική χρήση του Διαδικτύου και των νέων τεχνολογιών. Θα πρέπει να εκπαιδευτούν για αυτό.

 

Οι κίνδυνοι

Το Διαδίκτυο μπορεί να γίνει εξαιρετικά επικίνδυνο όταν χρησιμοποιείται λανθασμένα ή υπερβολικά. Τα παιδιά πλέον αποκτούν πρόσβαση στο Διαδίκτυο σε ολοένα και μικρότερες ηλικίες, κάποιες φορές και στην ηλικία των 7 και 8 ετών. Οι γονείς οφείλουν να εκπαιδευτούν για να μπορέσουν να βοηθήσουν τα παιδιά τους και να καταλάβουν ότι αν τα παιδιά τους δεν διδαχθούν το πώς χρησιμοποιείται ασφαλώς το Διαδίκτυο, δεν πρέπει σε καμμία περίπτωση να έχουν πρόσβαση σε αυτό. Αυτό αποτελεί μέρος των γονικών τους υποχρεώσεων, παρόλο που το «ψηφιακό χάσμα» είναι μια πραγματικότητα. Τα παιδιά χρειάζονται καθοδήγηση, εκπαίδευση και εποπτεία για το πώς θα κάνουν ασφαλή και εποικοδομητική χρήση του Διαδικτύου. Θα αφήναμε ποτέ το παιδί μας να διασχίσει μόνο του μια ταχεία λεωφόρο, χωρίς να έχει μάθει βασικούς κανόνες κυκλοφορίας; Το ίδιο ισχύει και για την υπερλεωφόρο του Διαδικτύου. Το αποτέλεσμα της αμέλειας μπορεί να αποβεί μοιραίο για την ψυχική και σωματική υπόσταση του παιδιού. Αν το παιδί δεν έχει την κατάλληλη εκπαίδευση και επίβλεψη, δεν πρέπει να «μπαίνει» στο Διαδίκτυο.

Οι κίνδυνοι είναι πολλοί και ποικίλης φύσεως. Ο κίνδυνος που γνωρίζουν τα περισσότερα παιδιά είναι αυτός της μεταφοράς ιών και κακόβουλων προγραμμάτων που μπορούν να βλάψουν τον υπολογιστή μας. Φυσικά υπάρχουν πολύ σοβαρότεροι κίνδυνοι, που αφορούν στην ψυχική όσο και τη σωματική υγεία και ακεραιότητα των παιδιών. Οι γονείς μπορεί γρήγορα να παρατηρήσουν ότι το παιδί τους παρουσιάζει αύξηση βάρους λόγω των πολλών ωρών μπροστά στον υπολογιστή, αλλά δυστυχώς, σύμφωνα με έρευνα της Ε.ΚΑ.ΤΟ. (Ελληνικής Καταναλωτικής Οργάνωσης), «το 52% των [Ελλήνων] γονέων δεν έχουν ιδέα τι μπορεί να κάνει ένα παιδί στο Διαδίκτυο». Καταρχάς, τα παιδιά μπορούν εύκολα να εκτεθούν σε ακατάλληλο, προσβλητικό ή πορνογραφικό περιεχόμενο. Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη Μεγάλη Βρετανία, την Ιρλανδία, τη Γερμανία, το Βέλγιο και την Ελλάδα, «το 75% των γονέων των παιδιών που επισκέπτονταν ιστοσελίδες πορνογραφικού περιεχομένου πίστευαν ότι γνώριζαν τι αναζητούσαν τα παιδιά τους στο Διαδίκτυο, ενώ στην πραγματικότητα δεν είχαν ιδέα για το σκληρό πορνογραφικό περιεχόμενο στο οποίο είχαν πρόσβαση τα παιδιά τους». 3 στους 10 Έλληνες γονείς δεν κάθονται ποτέ μαζί με τα παιδιά τους όταν αυτά σερφάρουν στο Διαδίκτυο και ένα 35% των γονέων στην Ελλάδα δεν θέτει κανέναν περιορισμό στις διαδικτυακές δραστηριότητες των παιδιών[2]. Οι Έλληνες γονείς είναι οι τελευταίοι σε όλη την Ευρώπη οι οποίοι απαγορεύουν στα παιδιά τους να επισκέπτονται ακατάλληλες ιστοσελίδες και οι τελευταίοι στη θέσπιση κανόνων για τη χρήση του Διαδικτύου. Οι γονείς αγνοούν τους κινδύνους, τα παιδιά μας χρησιμοποιούν ανεξέλεγκτα το Διαδίκτυο και παραμένουν απροστάτευτα σε χίλιους μύριους κινδύνους.

Έρευνα σε 85 σχολεία της χώρας μας έδειξε ότι 9 στα 10 παιδιά ηλικίας 8-16 ετών που μπαίνουν στο Διαδίκτυο έχουν δει πορνογραφικό υλικό και πολλά από αυτά έχουν δεχθεί σεξουαλική παρενόχληση. Το 73% των παιδιών 11-17 ετών διεθνώς λένε ότι έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο οποτεδήποτε θέλουν, χωρίς κανέναν περιορισμό και ένα 9% αποκάλυψαν σε ερωτηματολόγιο – όχι στους γονείς τους – ότι έγιναν στόχος παιδόφιλων μέσω chat room, email ή κάποιας ιστοσελίδας κοινωνικής δικτύωσης[3]. Στην Ελλάδα μόνο 1 στα 4 παιδιά αναφέρει τη λήψη πορνογραφικών μηνυμάτων στους γονείς του. Σύμφωνα με το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου[4], μόνο ένα 5% των Ελλήνων νεαρών χρηστών αναφέρει ότι επιβλέπουν οι γονείς τις δραστηριότητες τους στο Διαδίκτυο, τη στιγμή που σύμφωνα με Ευρωπαϊκούς κανόνες που ισχύουν για όλα τα κράτη, τα παιδιά απαγορεύεται να σερφάρουν μόνα τους. Είναι τραγικό το ότι ένα 38% των παιδιών του Δημοτικού – τονίζεται, του Δημοτικού – σερφάρει στο Internet πάντοτε μόνο του, χωρίς την παρουσία των γονιών του. Είναι τραγικό το ότι ένα 35% των μαθητών του Δημοτικού έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο από το δωμάτιό τους, ενώ για τους μαθητές Γυμνασίου - Λυκείου το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 55%. Είναι καταστροφικό το ότι ένα 13% των παιδιών Δημοτικού και ένα 33% των παιδιών του Γυμνασίου χρησιμοποιούν υπολογιστή σε Internet café. Εκεί οι κύριες χρήσεις του Διαδικτύου είναι το παίξιμο κυρίως βίαιων ή διεστραμμένων ηλεκτρονικών παιχνιδιών, η επίσκεψη πορνογραφικών ιστοσελίδων και η συνομιλία σεξουαλικού περιεχομένου με γνωστούς και αγνώστους. Ο μέσος όρος ηλικίας που τα παιδιά εκτίθενται για πρώτη φορά σε πορνογραφικά sites είναι τα 11 έτη[5], καθόλου δύσκολο δεδομένου του ότι οι πορνογραφικές ιστοσελίδες είναι ίσως εκατομμύρια. «Το 80% των εφήβων ηλικίας 15-17 ετών παραδέχεται ότι έχει εκτεθεί πολλές φορές σε σκηνές βίαιου σεξ. Το 90% των παιδιών ηλικίας από 8-16 ετών δηλώνουν ότι έχουν δει πορνό, ενώ κάνουν τις σχολικές τους εργασίες»[6]. Ακόμα και τα παιδιά που δεν θα αναζητήσουν να δουν κάτι από περιέργεια, μπορεί να «πέσουν» επάνω σε πορνογραφικό υλικό μέσω παραθύρων που ανοίγουν μόνα τους στον υπολογιστή ή κάποιες φορές μέσω χρήσης μηχανής αναζήτησης, με λέξεις-κλειδιά Disney, Barbie, και άλλα ονόματα δημοφιλών χαρακτήρων κινουμένων σχεδίων[7]. Επίσης πορνό διακινείται και μέσω κινητών τηλεφώνων, τα οποία πλέον αποτελούν άλλο ένα παράθυρο στο Διαδίκτυο. Φυσικά κάποια παιδιά αναζητούν από μόνα τους παρόμοιες εμπειρίες. Τραγική, αλλά μάλλον όχι μοναδική, η περίπτωση εκείνου του 13χρονου εφήβου ο οποίος έμπαινε από τον υπολογιστή του σπιτιού του σε ιστοσελίδες με εικόνες κτηνοβασίας. Οι γονείς του δεν είχαν ιδέα[8].

Ένα 10% των παιδιών στην Ελλάδα διαπαιδαγωγείται σεξουαλικά μέσω Διαδικτύου, 2 στα 10 Ελληνόπουλα μπαίνουν συστηματικά σε πορνογραφικά sites, ενώ 42,7 % από αυτά επισκέπτονται αυτά τα sites σχεδόν σε σημείο εθισμού. Τα στοιχεία αυτά αποκάλυψε έρευνα της Μονάδας Εφηβικής Υγείας της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η έκθεση στην πορνογραφία, όπως είναι αυτονόητο και όπως επισημαίνουν και οι ειδικοί γιατροί, επηρεάζει βαθιά την προσωπικότητα, την κοινωνικότητα και τη σεξουαλική συμπεριφορά του παιδιού. «Ο επιστημονικός συνεργάτης της Κλινικής κ. Γεώργιος Κορμάς εύστοχα παρατηρεί ότι “το πρόβλημα έγινε πιο έντονο με τα 120.000 laptops που μοιράστηκαν σε παιδιά γυμνασίου[9], τα οποία μπαίνουν σε πορνογραφικά sites ακόμα και στα σχολικά διαλείμματα”»[10].

Το 90% των Ελλήνων νεαρών χρηστών σε έρευνα του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς Διαδικτύου παραδέχτηκε ότι έχει συμμετάσχει σε συζητήσεις με σεξουαλικό περιεχόμενο σε chat rooms. Το κυβερνοσέξ, μία από τις νεότερες αιτίες διαζυγίου, αφορά και στους ανηλίκους, καθώς το 74% των ατόμων που κάνουν κυβερνοσέξ είναι 15-34 ετών[11]. Μάλιστα, όπως τονίζει ο υπεύθυνος δίωξης ηλεκτρονικού εγκλήματος κ. Μάνος Σφακιανάκης, «η παιδική πορνογραφία τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί κατά 1.500%»[12]. Πριν από χρόνια είχε συγκλονιστεί το Πανελλήνιο με εκείνο το κύκλωμα παιδόφιλων που πουλούσε «υπηρεσίες» διαδικτυακής αναμετάδοσης βιασμού παιδιών και μάλιστα ζωντανά. Δεν θα πούμε περισσότερα.

Θα πρέπει, ωστόσο, να πούμε ότι έρευνα που είχε διεξάγει το 2005 η Ε.ΚΑ.ΤΟ. (Ελληνική Καταναλωτική Οργάνωση) σε δείγμα 12.750 μαθητών ηλικίας 8-15 ετών έφερε στο φως τη σημαντική πληροφορία, ότι «το 80% των παιδιών επικοινωνούν σε χώρους συνομιλίας στο Διαδίκτυο με αγνώστους, με τους οποίους συνήθως διατηρούν κατόπιν καθημερινή επικοινωνία... [Επιπλέον] το 95% των παιδιών άνω των 13 ετών προτιμούν να μπαίνουν στο Διαδίκτυο όταν οι γονείς τους απουσιάζουν». Κάθε χρόνο όλο και περισσότερα παιδιά πέφτουν θύματα παιδόφιλων ή άλλων εγκληματιών. Ανυποψίαστα αγόρια και κορίτσια συναντούν τους αγνώστους που «γνώρισαν» στο Διαδίκτυο και πέφτουν θύματα απαγωγής, βιασμού, φόνου. Είναι συγκλονιστικό αυτό που αποκάλυψε έκθεση του Ευρωπαϊκού Δικτύου EU Kids Online, που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Ιανουάριο 2011 και βασίστηκε σε έρευνα δείγματος 25.142 παιδιών ηλικίας 9-16 ετών, από 25 Ευρωπαϊκές χώρες. Το 30% των παιδιών έχουν συναντήσει κάποιον άγνωστο με τον οποίο είχαν επικοινωνήσει στο Διαδίκτυο· τη στιγμή που το 61% από τους γονείς αυτών των παιδιών δήλωναν ότι το παιδί τους δεν είχε τέτοια εμπειρία.

Συχνά τα παιδιά εκπαιδεύονται στο τζόγο, παρωθούνται στην ουσιοεξάρτηση/λήψη ναρκωτικών, τη νευρική ανορεξία, τον αυτο-τραυματισμό ή ενθαρρύνονται να αυτοκτονήσουν. Ο σοβαρότατος κίνδυνος της αυτοκτονίας χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Εδώ δεν μιλούμε για κάποια μείζονα κατάθλιψη που ενδεχομένως θα μπορούσε να υπάρχει στο παιδί, αλλά για την κυβερνοαυτοκτονία, δηλαδή απόπειρα αυτοκτονίας ή αυτοκτονία ως αποτέλεσμα Διαδικτυακής επιρροής. Υπάρχουν περισσότερες από 100 χιλιάδες ιστοσελίδες που παρέχουν πληροφορίες σχετικές με τον σχεδιασμό, την οργάνωση και την καταγραφή αυτοκτονίας[13] – τουλάχιστον 80 τρόποι αυτοκτονίας παρουσιάζονται με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες. Οι ιστοσελίδες αυτές, όπως και τα σχετικά Διαδικτυακά φόρουμ, συχνά ενθαρρύνουν τις αυτοκτονικές συμπεριφορές, παρακινούν σε αυτοκτονία ή και την διευκολύνουν[14]. Η αυτοκτονία μπορεί να ενθαρρύνεται, ακόμα, από κάποια παραθρησκευτική οργάνωση. Η αυτοκτονία εκείνου του άτυχου 16χρονου παιδιού το οποίο επικοινωνούσε με αποκρυφιστικές οργανώσεις μέσω υπολογιστή[15] έφερε στη δημοσιότητα το κρυμμένο πρόβλημα. Να σημειωθεί ότι υπάρχουν σατανιστικές ιστοσελίδες οι οποίες προωθούν την αυτοκτονία και απροκάλυπτα δηλώνουν ότι τα τελετουργικά μύησής τους περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων φρικτών, και την έκτρωση και την αυτοκτονία.

Η παγίδευση του παιδιού από κάποια αίρεση, παραθρησκευτική οργάνωση, ή καταστροφική λατρεία (σέκτα) αποτελεί έναν άλλον σοβαρότατο κίνδυνο, ο οποίος εντείνεται από την δυσκολία του παιδιού αλλά και του οποιουδήποτε μέσου, ανυποψίαστου πολίτη, να αναγνωρίσει τι κρύβεται πίσω από την εντυπωσιακή ιστοσελίδα που δηλώνει «φιλοσοφική», «επιστημονική», «χριστιανική» ή «απευθυνόμενη σε όλους τους ανθρώπους όλων των θρησκειών, δογμάτων» κ.λπ. Υπάρχουν πάρα πολλές περιπτώσεις παιδιών – ακόμα και Χριστιανικών οικογενειών – που μπλέχτηκαν στα δίχτυα επικίνδυνων αιρέσεων μέσω ιστοσελίδων και συνομιλιών στο Διαδίκτυο.

Ανησυχητικές διαστάσεις έχει πάρει και ο εκφοβισμός μέσω Διαδικτύου, γνωστός ως cyberbullying. Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός έχει οδηγήσει κάποια παιδιά μέχρι και την αυτοκτονία. Το cyberbullying περιλαμβάνει τη λεκτική και ψυχολογική βία, καθώς και τη σεξουαλική παρενόχληση. Το 15% των παιδιών 11-16 ετών έχουν λάβει τους τελευταίους δώδεκα μήνες, από συνομηλίκους, «σεξουαλικά μηνύματα ή εικόνες με ανθρώπους γυμνούς ή που έκαναν σεξ», ένα 3% των παιδιών έχουν στείλει ή έχουν αναρτήσει τέτοια μηνύματα, ενώ αυτή την ανταλλαγή μηνυμάτων με σεξουαλικό περιεχόμενο, γνωστή ως «sexting», αγνοούσε το 52% των γονέων αυτών των παιδιών[16]. Απειλητικά και προσβλητικά μηνύματα, κείμενα και e-mails, διάδοση σκληρών κουτσομπολιών ή ανυπόστατων κατηγοριών, δημοσίευση φωτογραφιών ή παραποιημένων φωτογραφιών που εκθέτουν ή είναι δυσάρεστες για το άλλο άτομο, υποκλοπή διαδικτυακής ταυτότητας, δηλαδή χρήση του ονόματος ξένου χρήστη με σκοπό τη διάδοση ψεμάτων και συκοφαντιών, είναι μερικά από τα καθημερινά προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα παιδιά μας σήμερα. Μία από τις απλές περιπτώσεις ήταν και εκείνη των παιδιών από την Πιερία που αναγκάστηκαν να αλλάξουν σχολείο, έπειτα από απειλές συμμαθητών τους ότι θα «ανέβαζαν» στο Internet φωτογραφίες από τα αποδυτήρια του γυμναστηρίου, αν δεν τους παρέδιδαν το χαρτζιλίκι τους[17]. Πιο δύσκολη η περίπτωση της 13χρονης Αμερικανίδας που εισήχθη σε ψυχιατρική μονάδα με διάφορα προβλήματα, μόλις έγινε γνωστή η πρόθεσή της να αυτοκτονήσει. Το παιδί δεχόταν ηλεκτρονικές απειλές ότι θα δημοσιοποιηθούν στο Internet οι προκλητικές φωτογραφίες που είχε στείλει στο αγόρι που της άρεσε, ένα ενδεχόμενο που δεν ήταν σε θέση να προβλέψει. Η άλλη περίπτωση του 13χρονου Ryan, ενός υγιούς παιδιού το οποίο αυτοκτόνησε επειδή δεν μπόρεσε να αντέξει τα περιπαικτικά μηνύματα των συμμαθητών του περί της δήθεν ομοφυλοφιλίας του, είναι μία από τις θλιβερές περιπτώσεις αυτοκτονιών που οφείλονται στην καταστροφική χρήση του Διαδικτύου.

Τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν και δεν διδάσκονται ότι κάποια πράγματα είναι παράνομα και επικίνδυνα· και πόσο μπορεί να πληγώσουν αυτούς που γίνονται στόχοι του εκφοβισμού τους. Οι γονείς ορισμένες φορές δίνουν άθελά τους λανθασμένη αγωγή, στον βαθμό που δεν θέτουν όρια στο παιδί· και συνήθως δεν παρακολουθούν τη διαδικτυακή του συμπεριφορά. Το παιδί πλέον χρειάζεται και σωστή αγωγή και σωστή αγωγή Διαδικτύου. Επιπροσθέτως, η σκληρότητα γίνεται ακόμα πιο εύκολη μέσω Διαδικτύου, αφού εκεί δεν υπάρχει πρόσβαση στη συναισθηματική αντίδραση των αποδεκτών της. Να τονιστεί ότι τα παιδιά μας δεν έχουν εκπαιδευτεί σε βασικούς κανόνες ασφαλούς πλοήγησης στο Διαδίκτυο και, όταν αυτό γίνεται αντιληπτό, είναι συχνά πολύ αργά. Αντιθέτως τα παιδιά μας, με την ανοχή μας, εκπαιδεύονται ποικιλοτρόπως στη βία, εκτός και εντός Διαδικτύου, και το φυσικό επακόλουθο είναι η βία που έμαθαν να διοχετεύεται στη συνέχεια και στους άλλους. Έχει αποδειχθεί ότι η βία είναι μια συμπεριφορά που τη μαθαίνουμε. Τα Διαδικτυακά παιχνίδια βίας τα οποία προωθούν το μίσος, τον σαδισμό και τον θάνατο είναι ένας άλλος σημαντικός κίνδυνος.

Στους ήδη αναφερθέντες κινδύνους θα πρέπει να προστεθεί και η πιθανή χρήση υποσυνείδητων μηνυμάτων, δηλαδή κρυμμένων οπτικών και ηχητικών στοιχείων τα οποία δεν γίνονται εύκολα αντιληπτά από το συνειδητό, είτε λόγω της μεγάλης ταχύτητας είτε λόγω της δυσδιάκριτης παρουσίασής τους. Σχετικές έρευνες στον χώρο των τραγουδιών και των διαφημίσεων, γνωστές από τον προηγούμενο αιώνα, συνεχίζονται τα τελευταία χρόνια και για τον χώρο του Διαδικτύου και παρουσιάζουν στοιχεία για υποσυνείδητα μηνύματα σε διαδικτυακές ταινίες, διαφημίσεις, μηνύματα, ήχους, μουσική και ηλεκτρονικά παιχνίδια[18]. Τα κρυμμένα αυτά μηνύματα επιδρούν στο υποσυνείδητο του λήπτη και θα μπορούσαν να εξηγήσουν ως ένα βαθμό την προσκόλληση σε κάποιες ιστοσελίδες και παιχνίδια, αλλά και να επηρεάσουν ενδεχομένως τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Στο Internet δεν λείπουν βέβαια και οι ποικίλες διαφημίσεις που – και χωρίς να κάνουν χρήση υποσυνείδητων μηνυμάτων – επηρεάζουν το 75% των παιδιών, τα οποία μπαίνουν στον πειρασμό να χρεώσουν τις πιστωτικές κάρτες των γονιών τους[19]. Από τη μία υπάρχει ο κίνδυνος των πιέσεων από τις επιβλητικές διαφημίσεις και από την άλλη ο κίνδυνος να πέσει το παιδί – ή ακόμα και ο ενήλικας – θύμα οικονομικής απάτης. Ενώ πλοηγείται σε κάποια νεανική ιστοσελίδα, το παιδί έρχεται ξαφνικά αντιμέτωπο με διαφημίσεις παιχνιδιών, καθώς και με παράθυρα του τύπου «Κέρδισε ένα I-Phone», «Έχετε επιλεγεί. Κάντε κλικ εδώ για να κερδίσετε ένα I-Pad».

Ένα σημαντικό κομμάτι του Διαδικτύου αποτελούν και οι λεγόμενες ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες πρωτοεμφανίστηκαν στα μέσα της δεκαετίας του 1990. Πρόκειται για εικονικές κοινότητες, όπου οι χρήστες μπορούν να δημιουργήσουν τα εικονικά προφίλ τους, να επικοινωνούν με φίλους και αγνώστους, να αναρτούν φωτογραφίες, βίντεο και κείμενα, να παίζουν παιχνίδια, να συγκροτούν ομάδες, να μοιράζονται δεδομένα της προσωπικής τους ζωής. Οι πιο διαδεδομένοι ιστότοποι κοινωνικής δικτύωσης είναι το Facebook, το Μy Space και το Twitter. Ιδιαιτέρως ανησυχητικό είναι το ποσοστό 26% των παιδιών 9-10 ετών και το ποσοστό 49% των παιδιών 11-12 ετών που έχουν προφίλ σε κάποια ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης. Μιλάμε συνολικά για ένα 59% των παιδιών 9-16 ετών τα οποία εκτίθενται στους κινδύνους των ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης. Το My Space διαφημίζεται με τρόπο που προειδοποιεί για την αναμενόμενη προσκόλληση του παιδιού σε αυτό: «δεν είναι ένα απλό site. Είναι ο εαυτός σου». Στην ιστοσελίδα Bebo, άλλη μια δημοφιλή ιστοσελίδα κοινωνικής δικτύωσης, συνεχώς ξεπηδούν εικόνες με παροτρύνσεις όπως: «Βρες το τατουάζ στο κάθε κορίτσι χρησιμοποιώντας το Σαρωτή Γυμνού. Κάνε κλικ εδώ», «Κάνε μία ερώτηση στο πνεύμα» κ.λπ.

Το Facebook ξεκίνησε τη λειτουργία του το 2004 και σήμερα απαριθμεί περισσότερα από 500 εκατομμύρια ενεργά μέλη. Κάθε μέλος του Facebook έχει κατά μέσο όρο 130 «φίλους» – όταν λέμε φίλους, εννοούμε και αγνώστους με τους οποίους επικοινωνεί – ενώ κάποιοι έχουν χιλιάδες «φίλους». Θλιβερή πραγματικότητα αποτελούν οι ομάδες αυτοκτονίας στο Facebook. Και βέβαια οι παιδόφιλοι καραδοκούν στο Facebook, ενώ τα παιδιά αφελώς ανεβάζουν προσωπικές φωτογραφίες, συνήθως για να εντυπωσιάσουν τον φίλο ή τη φίλη τους, δίνουν τη διεύθυνση του σπιτιού ή του σχολείου τους, το κινητό τους τηλέφωνο και μοιράζονται εμπιστευτικές πληροφορίες με τους ηλεκτρονικούς τους «φίλους». Από τον Απρίλιο του 2009 έως τον Μάρτιο του 2010 το κέντρο προστασίας για τη διαδικτυακή εκμετάλλευση ανηλίκων CEOP έχει εντοπίσει στο Facebook 6.000 κρούσματα κακόβουλης χρήσης φωτογραφιών, 1.536 περιπτώσεις σεξουαλικής προσέγγισης των παιδιών και 434 περιπτώσεις παιδιών που παρακινήθηκαν σε online σεξουαλική πράξη. Επίσης, αν κάποιος αποκτήσει πρόσβαση στο λογαριασμό του παιδιού, όπως συμβαίνει συχνά μέσω hacking, μπορεί να του δημιουργήσει πολλά προβλήματα. Όπως συνέβη σε εκείνη την κοπέλα η οποία είδε να δημοσιεύεται η διεύθυνση του σπιτιού της μαζί με την υπόσχεση για ερωτικές υπηρεσίες.

Τα παιδιά μας ανταλλάσσουν ηλεκτρονικά ναρκωτικά στα πολλά «καταστήματα ναρκωτικών» που μπορεί να βρει ο χρήστης του Facebook[20]. «Μοιράστε 4 είδη ναρκωτικών σε 5 σημεία της πόλης. Αγοράστε όπλα, φορτηγά, σκάφη και αποθήκες. Πολεμήστε τους φίλους σας, τους μπάτσους και τη Δίωξη Ναρκωτικών. Αποκτήστε [φιλενάδες] και γίνετε νονός καρτέλ ναρκωτικών». Αυτά τα απίστευτα προέρχονται από το παιχνίδι Dope Wars το οποίο διαφημίζεται και μέσω κινουμένων σχεδίων με τις παροτρύνσεις «Καλλιέργησε ναρκωτικά στο εργαστήριό σου. Στρατολόγησε πρεζόνια. Τα πρεζόνια κάνουν τα ναρκωτικά σου μετρητά. Αγόρασε όπλα... Γίνε ο πλουσιότερος και ισχυρότερος έμπορος»[21].

Όπως πολύ εύστοχα γράφτηκε, «ποτέ άλλοτε στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν έγινε μια τόσο εκτεταμένη επιχείρηση φακελώματος ιδιωτών και ομάδων ανθρώπων, έχοντας μάλιστα τη συναίνεση των υπό καταλογογράφηση και παρακολούθηση υποκειμένων»[22]. Για να γίνει κανείς μέλος του Facebook, χρειάζεται να αποδεχθεί τους όρους χρήσης, τους οποίους σχεδόν κανένα παιδί – όπως και οι περισσότεροι ενήλικες – δεν διαβάζουν. Ωστόσο, οι όροι εγγραφής είναι σαφείς και αποκαλυπτικοί: «Δεν μπορούμε να σας εγγυηθούμε ότι τα προσωπικά σας δεδομένα δεν θα εκτεθούν σε μη εξουσιοδοτημένα άτομα. Αντιλαμβάνεστε και αποδέχεστε ότι ακόμα και αν διαγράψετε τις προσωπικές σας πληροφορίες, αυτές μπορεί να έχουν μείνει αποθηκευμένες σε ιστοσελίδες τρίτων... Χρησιμοποιώντας το Facebook συμφωνείτε στη μεταφορά προσωπικών σας δεδομένων στις Η.Π.Α. Μπορεί να υποχρεωθούμε να διαθέσουμε τα προσωπικά σας στοιχεία έπειτα από νομικές αιτήσεις ή δικαστικές αποφάσεις. Αυτό μπορεί να σημαίνει τη διανομή πληροφοριών σε τρίτες εταιρείες, δικηγόρους ή πράκτορες κυβερνητικών υπηρεσιών»! Προσωπικά δεδομένα και φωτογραφίες στο Facebook δεν διαγράφονται ποτέ· το Facebook μπορεί να δημιουργήσει αντίγραφα των φωτογραφιών σας και να τις προωθήσει, έναντι αμοιβής ή όχι, σε τρίτους, χωρίς τη συγκατάθεσή σας· επίσης μπορεί να πάρει σκέψεις, συνομιλίες, βίντεο ή κείμενα που έχετε αναρτήσει, να τα αναπαράγει, να τα προωθήσει στην αγορά, να τα μετατρέψει σε βιβλίο και να δείτε προσωπικά σας στοιχεία ή πνευματική σας ιδιοκτησία να διακινούνται με οποιοδήποτε τρόπο και οπουδήποτε, αυτούσια ή παραποιημένα, ακόμα και σε ιστοσελίδες ή χώρους που δεν θα επιθυμούσατε ποτέ να τα δείτε. Ο χρήστης του Facebook έχει συναινέσει σε αυτά κατά την εγγραφή του. Στην παγίδα αυτή πέφτουν και ενήλικοι, πόσο μάλλον τα παιδιά. Και υπάρχουν άνθρωποι που σε νεαρές ηλικίες αναρτούν υλικό για το οποίο στη συνέχεια ντρέπονται ή μετανιώνουν, όπως υπάρχουν και εργοδότες που αποφεύγουν την πρόσληψη ή οδηγούν στην απόλυση άτομα, επειδή η τωρινή ή η παλαιότερη ζωή τους στο Facebook δεν συνάδει με τις απαιτήσεις της εργασίας. Δηλαδή, βάλαμε τον Big Brother στη ζωή μας και του παραδίδουμε οικειοθελώς τη ζωή μας. Ζούμε πλέον παρακολουθούμενοι και ταυτόχρονα κουτσομπολεύοντας και κατασκοπεύοντας ο ένας τον άλλον. Όλη αυτή η κατάσταση καλλιεργεί την περιέργεια και την ηδονοβλεπτικότητα, που φυσικά ελέγχονται από ηθική άποψη. Μάλιστα, δεν είναι λίγοι εκείνοι που, με όλη αυτή τη δημόσια έκθεση προσωπικών δεδομένων, πέφτουν θύματα εκβιασμού.

«Το Facebook και τα κοινωνικά δίκτυα γενικότερα μπορεί να αποτελούν μια νέα πηγή ψυχολογικού στρες», σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη Ιταλών ερευνητών. Επίσης, επιστήμονες από την Ιατρική Σχολή του Harvard τονίζουν: «Η υπέρμετρη στήριξη σε ηλεκτρονικές μορφές κοινωνικής δικτύωσης είναι δυνατό τελικά να διαιωνίσει μια διαταραχή του συστήματος προσκόλλησης εμποδίζοντας τα είδη των αλληλεπιδράσεων ενός με ένα, πρόσωπο με πρόσωπο»[23].

Οι Διαδικτυακές σχέσεις είναι ουσιαστικά απρόσωπες σχέσεις, αφού ο συνομιλητής-«φίλος» δεν είναι ένα πρόσωπο, αλλά ένα προσωπείο, το οποίο συνήθως προκύπτει από τη σύνθεση κάποιων πραγματικών ιδιοτήτων με πολλές ψεύτικες. Οι σχέσεις στο Facebook, τα chat rooms και τα άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αφήνουν συχνά ένα αίσθημα κενού, αλλά ταυτόχρονα προωθούν την εικονικότητα ως τρόπο ζωής. Είναι εντυπωσιακό ότι σε έρευνα μεταξύ εφήβων, το 16% δήλωσε ότι θα προτιμούσε να έχει σχέση στο Facebook, παρά στην πραγματική ζωή. Ο αυθεντικός, γνήσιος άνθρωπος χάνεται σιγά-σιγά και ένας νέος τύπος ανθρώπου δημιουργείται, ο εικονικός άνθρωπος, ο οποίος ζει μια δεύτερη, επίπλαστη, εικονική ζωή, η οποία επηρεάζει ή και σταδιακά εξοβελίζει την πραγματική ζωή του. Οι αληθινές, διαπροσωπικές σχέσεις υποβαθμίζονται και οι φίλοι παραμερίζονται ή αντικαθιστώνται από εικονικούς φίλους. Αυτό ονομάζεται αποξένωση, με την ψευδαίσθηση της κοινωνικότητας. Αυτές οι online σχέσεις βλάπτουν και την αναπτυξιακή εξέλιξη του παιδιού, διότι, όπως εξηγούν οι ειδικοί, επηρεάζουν την ανάπτυξη δεξιοτήτων που σχετίζονται με τη ρύθμιση του συναισθήματος, τον έλεγχο των παρορμήσεων κ.ά.[24]. Υπάρχουν παιδιά που δίνουν μεγαλύτερη αξία στις Διαδικτυακές τους ταυτότητες, παρά στις πραγματικές· αυτό σημαίνει ότι τα παιδιά αυτά δεν μπορούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά στον πραγματικό κόσμο.

Εκατομμύρια άνθρωποι σήμερα συμμετέχουν σε online ηλεκτρονικές κοινότητες ως μέλη ενός εικονικού κόσμου, όπως το “Second Life” – το οποίο αριθμεί περίπου 15 εκατομμύρια μέλη – το “The Sims” κ.ά. Εκατοντάδες εικονικοί κόσμοι είναι διαθέσιμοι για παιδιά από 7 ετών. Οι χρήστες δημιουργούν το «άβαταρ»[25] τους, δηλαδή την εικονική αναπαράσταση του εαυτού τους, όπως την επιθυμούν (διαλέγουν το είδος – άνθρωπος, ζώο, τέρας, απέθαντος – το φύλο, την εμφάνιση, την ηλικία, το επάγγελμα κ.λπ.) και παίζουν ένα παιχνίδι προσομοίωσης της ζωής. Αλληλεπιδρούν με άλλα άβαταρ: εργάζονται, διασκεδάζουν, ψωνίζουν στα μαγαζιά, αγοράζουν γη, χτίζουν σπίτια, παντρεύονται, κάνουν σεξ. ΄Αλλες φορές φτάνουν μέχρι τη χαρτοπαιξία, την πώληση παράνομων ουσιών, τη μοιχεία, το βιασμό, το φόνο και την παιδεραστία. Όσοι προβαίνουν, έστω και παίζοντας, σε όλες αυτές τις διαδικτυακές παραβατικές και εγκληματικές συμπεριφορές, μένουν οι ίδιοι; Ή σταδιακά αλλάζει η ψυχοσύνθεση και η συνείδησή τους;

Μήπως οι εθισμένοι στα εικονικά online games καταφύγουν στη συνέχεια σε μια από τις πολλές ιστοσελίδες online εξομολογήσεων, όπου θα τους ζητηθεί να πουν στον υπολογιστή τις αμαρτίες τους, να συγχωρέσουν τον εαυτό τους, να κάνουν «submit» και στη συνέχεια να λάβουν μήνυμα ότι τα αμαρτήματά τους συγχωρέθηκαν; Και μήπως την Κυριακή θα προτιμήσουν να λειτουργηθούν σε μια από τις πολυάριθμες εικονικές «Εκκλησίες»; Μήπως τα παιδιά μας οδηγηθούν τελικά στην απόσυρση από την αληθινή ζωή;

Η υπερβολική χρήση του Διαδικτύου, που ορίζεται ως «η παρορμητική αδυναμία ελέγχου της χρήσης του», αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε. Το πρόβλημα υπάρχει όταν το παιδί ή ο έφηβος χρησιμοποιεί το Internet περισσότερες από 10 ώρες την εβδομάδα, πράγμα που ισχύει για 1 στα 4 παιδιά Γυμνασίου και Λυκείου στην Ελλάδα. Τότε αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα βιολογικά συμπτώματα, όπως καταπόνηση των οφθαλμών, ξηροφθαλμία, θόλωση της όρασης, κεφαλαλγίες, μυοσκελετικά προβλήματα, διαταραχές του ύπνου και αργότερα, σε κάποιες περιπτώσεις, σπασμοί και καρδιαγγειακή απορρύθμιση. Ο εθισμός στο Διαδίκτυο έχει δημιουργήσει μια νέα ομάδα εξαρτημένων ατόμων. Οι Έλληνες έφηβοι με εθισμό στο Διαδίκτυο ανέρχονται σε ένα ποσοστό 8,2%, σύμφωνα με έρευνα σε δείγμα 2.200 μαθητών ηλικίας 12-18 ετών σε 85 σχολεία της Θεσσαλίας. Το πολύ υψηλό αυτό ποσοστό ενδέχεται να οφείλεται στο ότι «ο ψηφιακός αλφαβητισμός των παιδιών στην Ελλάδα ξεκίνησε στο μεγαλύτερο ποσοστό μέσα από την εμπειρική ενασχόληση και όχι ως αποτέλεσμα συντονισμένης μαθησιακής διαδικασίας»[26]. Κάποια πρόδρομα συμπτώματα εξάρτησης από το Διαδίκτυο που θα πρέπει να ανησυχήσουν τους γονείς είναι, μεταξύ άλλων, «ο υπερβολικός χρόνος ενασχόλησης, η μονομανία, η παραμέληση των υποχρεώσεων και άλλων ασχολιών, η απότομη πτώση της σχολικής επίδοσης, η απομόνωση και η μείωση του χρόνου δραστηριοτήτων και του χρόνου που περνούν [τα παιδιά] με φίλους, η επιθετικότητα, η μεταβολή της συμπεριφοράς, η αδιαφορία για πράγματα που παλιά τον/την ευχαριστούσαν»[27], η βίωση μοναξιάς και καταθλιπτικών συναισθημάτων κ.ά. Αυτά που θα πρέπει να εκτιμηθούν είναι:

α) ο βαθμός απόσυρσης από την οικογένεια και τους φίλους και οι συνακόλουθες κοινωνικές δυσκολίες του παιδιού,

β) τα προβλήματα διαχείρισης χρόνου, λόγω της παρορμητικής χρήσης του Διαδικτύου,

γ) η χρήση του παγκόσμιου ιστού, όχι για την εξυπηρέτηση ενός σκοπού – για παράδειγμα για να κάνουν κάποια σχολική εργασία – αλλά για την επίτευξη ικανοποίησης και

δ) ο βαθμός που το παιδί υποκαθιστά ή προσπερνά πραγματικές του ανάγκες, παραμένοντας σε σύνδεση[28].

Τα συμπτώματα εθισμού στο Διαδίκτυο περιλαμβάνουν επίσης:

1. ανάγκη για όλο και μεγαλύτερο χρόνο χρήσης,

2. σύνδρομο στέρησης που εκδηλώνεται με ψυχοκινητική διέγερση, εκούσια ή ακούσια κίνηση δακτυλογράφησης των δακτύλων του χεριού, άγχος, ανησυχία, εκνευρισμό, ευερεθιστότητα, έμμονη σκέψη για το Internet,

3. χρήση Διαδικτύου ώστε να αποφευχθούν τα συμπτώματα στέρησης,

4. αδυναμία τήρησης χρονικών ορίων,

5. offline κατανάλωση υπερβολικού χρόνου ή/και χρημάτων σε δραστηριότητες σχετικές με το Διαδίκτυο,

6. έκπτωση λειτουργικότητας σε επίπεδο κοινωνικό, οικογενειακό και προσωπικό: παραμέληση της υγείας και της σωματικής υγιεινής, μείωση ύπνου, νερού ή φαγητού, ενδο-οικογενειακές συγκρούσεις, δυσκολίες στις σχέσεις με τους φίλους, απομόνωση και μελαγχολία, επιθετική ή βίαιη συμπεριφορά προς τους άλλους, μείωση της σχολικής επίδοσης, σχολική απόσυρση (πολλές απουσίες από το σχολείο), περιορισμός ή διακοπή δραστηριοτήτων και χόμπυ, σύγχυση πραγματικού και φανταστικού, εκτόπιση της πραγματικότητας από την εικονική πραγματικότητα,

7. συνέχιση της χρήσης, παρά την παραπάνω έκπτωση λειτουργικότητας.

Έρευνα που έγινε σε φοιτητές ανωτάτων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Αθήνας το 2008 έδειξε ότι πάνω από το 41% των φοιτητών παρουσιάζει 1-2 συμπτώματα εξάρτησης από το Διαδίκτυο, ενώ το 23,50% παρουσιάζει 3-4 συμπτώματα εξάρτησης.

Να σημειωθεί ότι σε κάποια παιδιά ο Διαδικτυακός εθισμός δημιουργεί κατάθλιψη και προβλήματα στις οικογενειακές σχέσεις, ενώ σε άλλα η υπάρχουσα κατάθλιψη, η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) και το ασταθές οικογενειακό περιβάλλον (μονογονεϊκές ή δυσλειτουργικές οικογένειες) αποτελούν κάποιους από τους παράγοντες που οδηγούν στον εθισμό. Να προσεχθεί επίσης ότι η συχνότερη αιτία εθισμού των εφήβων στο Διαδίκτυο είναι τα online παιχνίδια.

 

Τρόποι αντιμετώπισης

Το φαινόμενο του εθισμού στο Διαδίκτυο είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που χρήζει πρώιμης αντιμετώπισης. Η οικογένεια, το σχολείο, η πολιτεία, η Εκκλησία και οι διάφοροι φορείς θα πρέπει να κινηθούν τάχιστα στην κατεύθυνση της πρόληψης. Τι θα μπορούσε να γίνει;

1. Γονείς και εκπαιδευτικοί να επιμορφωθούν σε θέματα χρήσης του Διαδικτύου.

2. Καλά οργανωμένα μαθήματα ασφαλούς χρήσεως του Διαδικτύου και καλλιέργειας ηθικής διαδικτυακής συμπεριφοράς να ξεκινούν από μικρές ηλικίες.

3. Γονείς και εκπαιδευτικοί να ενθαρρύνουν την εκπαιδευτική χρήση του Διαδικτύου. Το παιδί να μάθει να πώς να αντλεί, να διασταυρώνει, να επεξεργάζεται και να χρησιμοποιεί σωστά Διαδικτυακές πληροφορίες, με κριτική σκέψη· να καταλάβει ότι ο υπολογιστής είναι ένα εργαλείο και όχι ένα παιχνίδι.

4. Οι εκπαιδευτικοί να εφαρμόζουν το νόμο περί απαγόρευσης κινητών τηλεφώνων στον χώρο του σχολείου.

5. Αφιερώνουμε χρόνο στο παιδί, επικοινωνούμε ουσιαστικά μαζί του και καλύπτουμε τις συναισθηματικές του ανάγκες.

6. Ενθαρρύνουμε την κοινωνικοποίηση των παιδιών και την ενασχόλησή τους με αθλητικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες.

7. Είμαστε πάντα δίπλα στα παιδιά μας, όταν αυτά χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο. Ασχολούμαστε με θέματα Διαδικτύου μαζί με τα παιδιά.

8. Τοποθετούμε τον υπολογιστή σε κοινόχρηστο χώρο του σπιτιού, π.χ. στο σαλόνι, και απαγορεύουμε τη χρήση υπολογιστή σε Internet café.

9. Εγκαθιστούμε προγράμματα γονικού ελέγχου και φίλτρα προστασίας.

10. Καταγγέλλουμε στους αρμοδίους φορείς ιστοσελίδες με παράνομο, ή ακατάλληλο και επικίνδυνο περιεχόμενο για τα παιδιά.

11. Οριοθετούμε τον χρόνο και τον τρόπο χρήσης του Διαδικτύου και γενικότερα του υπολογιστή και τηρούμε με θρησκευτική ευλάβεια τα όρια. Για παράδειγμα, ήρεμα και σταθερά, λέμε: «μπορείς να χρησιμοποιήσεις τον υπολογιστή αφού τελειώσεις τα μαθήματά σου, αφού πάμε τη βόλτα μας κ.λπ. για μία ώρα. Μόλις χτυπήσει το ξυπνητήρι, ο υπολογιστής σβήνει».

12. Εξηγούμε στα παιδιά ότι και στο Διαδίκτυο υπάρχουν νόμοι οι οποίοι εφαρμόζονται, κάθε κίνησή μας μπορεί εύκολα να ανιχνευθεί και να υποστούμε κυρώσεις.

13. Δεν χρησιμοποιούμε τον υπολογιστή ως μέσο αμοιβής ή τιμωρίας.

14. Φτιάχνουμε ένα εβδομαδιαίο πρόγραμμα χρήσης του υπολογιστή. Αποφεύγουμε τη χρήση του υπολογιστή μόλις το παιδί βρει λίγο ελεύθερο χρόνο ή πολλές ώρες τα Σαββατοκύριακα.

15. Εξηγούμε στο παιδί, όσο πιο απλά μπορούμε, ανάλογα με την ηλικία του, τους κινδύνους του Διαδικτύου.

16. Θέτουμε τους κανόνες χρήσης του.

– Δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε ό,τι διαβάζουμε και ό,τι μας λένε στο Διαδίκτυο. Μπορεί να είναι ψέμα.

– Δεν δίνουμε ποτέ τα προσωπικά μας στοιχεία (το όνομά μας, τη διεύθυνση του σπιτιού ή του σχολείου μας, το τηλέφωνό μας, τη φωτογραφία μας, τον αριθμό του λογαριασμού ή της πιστωτικής κάρτας των γονιών μας κ.λπ.). Προστατεύουμε τα προσωπικά δεδομένα τα δικά μας, της οικογένειάς μας και των άλλων.

– Δεν αποκαλύπτουμε ποτέ και σε κανέναν τους κωδικούς που χρησιμοποιούμε στο Διαδίκτυο. Τους κωδικούς τους γνωρίζουν μόνον οι γονείς μας και κανείς άλλος.

– Δεν δημοσιεύουμε τίποτα χωρίς την άδεια των γονιών μας. Είναι επικίνδυνο και μπορεί να βρεθούμε άσχημα μπλεγμένοι.

– Χρησιμοποιούμε το Διαδίκτυο για όσο χρόνο έχουμε συμφωνήσει.

– Δεν απαντούμε ποτέ σε ανώνυμα ή προσβλητικά μηνύματα.

– Σβήνουμε αμέσως e-mails από αποστολείς που δεν γνωρίζουμε.

– Κλείνουμε τον υπολογιστή αμέσως μόλις δούμε ή διαβάσουμε κάτι που δεν μας άρεσε, μας ενόχλησε ή μας έκανε να αισθανθούμε άσχημα.

– Δεν συναντούμε ποτέ και για κανένα λόγο κάποιον που γνωρίσαμε στο Διαδίκτυο.

– Δεν αναρτούμε ποτέ φωτογραφίες της οικογένειας, συγγενών, φίλων κ.ά. χωρίς την άδειά τους.

– Προσέχουμε να μη δημιουργήσουμε παράνομα αντίγραφα της πνευματικής εργασίας άλλων – μουσικά κομμάτια, κείμενα, βιντεοπαιχνίδια, κ.λπ. Αυτό ισοδυναμεί με κλοπή.

– Δεν αντιγράφουμε κείμενα ή αυτούσιες παραγράφους ή προτάσεις άλλων για να τις χρησιμοποιήσουμε σε κάποια εργασία μας. Είναι παραβίαση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας, είναι παράνομο και ισοδυναμεί με κλοπή.

– Όταν μας λένε ότι κερδίσαμε ένα δώρο ή ένα βραβείο δεν δίνουμε κανένα στοιχείο μας, αν δεν πάρουμε την άδεια των γονιών μας.

– Όταν ανοίγουν παράθυρα με μηνύματα, συμβουλευόμαστε τους γονείς ή τους δασκάλους μας. Δεν κάνουμε κλικ επάνω τους.

17. Διατηρούμε μια καλή σχέση με το παιδί, το αντιμετωπίζουμε με σεβασμό και το ενθαρρύνουμε να μας μιλά με ειλικρίνεια για ό,τι το προβληματίζει.

 


 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

[1]. Στη χώρα μας υπάρχουν πάνω από 45.000 blogs.

[2]. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας «Ευρωβαρόμετρο Safer Internet 2008».

[3]. Από έρευνα του International Youth Advisory Congress (IYAC) το 2008.

[4]. www.saferinternet.gr

[5]. Το Βήμα, Κυριακή 10 Απριλίου 2005.

[6]. Καθημερινή, 28 Σεπτεμβρίου 2008.

[7]. Από στοιχεία της Ε.ΚΑ.ΤΟ.

[8]. Ταχυδρόμος, 5 Νοεμβρίου 2005.

[9]. Οι υπολογιστές δόθηκαν χωρίς εγκατεστημένα φίλτρα προστασίας για την πορνογραφία κ.λπ.

[10]. ΤΟ ΒΗΜΑ online, 6 Δεκεμβρίου 2009.

[11]. Ελευθεροτυπία, 3 Φεβρουαρίου 2007.

[12]. ΒΗΜagazino, 27 Ιανουαρίου 2008.

[13]. Αλέξιος Λάππας, Πρακτικά 6ου Πανελληνίου Παιδοψυχιατρικού Συνεδρίου, σελ. 55.

[14]. www.bmj.com/content/336/7648/800.full

[15]. Στον Πειραιά, τοΝ Μάρτιο του 2006.

[16]. Από την προαναφερθείσα έρευνα του EU Kids Online.

[17]. Το Βήμα, 10 Απριλίου 2005.

[18]. Για σχετικά στοιχεία βλ. Συνέδριο Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο και HELLENIC NEXUS, τεύχος 48, Ιανουάριος 2011 και συναφή βίντεο στο Διαδίκτυο.

[19]. Από έρευνα που πραγματοποίησε η Ε.ΚΑ.ΤΟ. το 2005.

[20]. GEO, Η σκοτεινή πλευρά του Facebook, Απρίλιος 2008.

[21]. www.treadon.us

[22]. GEO, Η σκοτεινή πλευρά του Facebook, Απρίλιος 2008.

[23]. Harvard Review of Psychiatry, Ελληνική Έκδοση, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2010, σελ. 75.

[24]. Αυτόθι.

[25]. Η λέξη άβαταρ έχει σανσκριτική προέλευση. Για τους Ινδουιστές σημαίνει μία από τις αναρίθμητες ενσαρκώσεις του θείου.

[26]. Κωνσταντίνος Σιώμος, Πρακτικά 6ου Πανελληνίου Παιδοψυχιατρικού Συνεδρίου, σελ. 54.

[27]. http://www.youth-health.gr/gr/index.php?I=6&J=2&K=42

[28]. Από ανακοίνωση στο 1ο Πανελλήνιο Διεπιστημονικό Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης της Διαταραχής Εθισμού στο Διαδίκτυο.

 


 

Εκτύπωση Σελίδας Μείωση Γραμματοσειράς Αύξηση Γραμματοσειράς
Ἐπιστροφή στήν ἀρχή τῆς σελίδας